حملات شيميائي و حفاظت از منابع آب

نويسنده: حسين معصوم بيگی

نويسنده: حسين معصوم بيگی

Chemical Warfare Agents and Protection Of water resources
مقدمه:
عوامل شيميائي بخارات سمي ،آئروسل ،مايعات و يا جامداتي بعضا بي بو و بيمزه هستند كه اثرات سمي روي حيوانات ،گياهان و مردم دارند.آنها را از طرقمختلفي پخش مي كنند وسلامتي محيط و مردم را تهديد مي نمايند.
استفاده از عوامل شيميائي از سال 1915با كاربرد وسيع كلر توسط آلمانها برعليه بلژيك شروع شدكه طي جنگ جهاني اول 10000نفر مردند و بيش از يك ميليوننفردر اثر كاربرد عواملي مثل كلر و فسژن و سولفور موستارد مسمومشدند.بعدها ايتاليا در مقابل اتيوپي،ژاپن درمقابل چين وعراق در مقابلايران در حد گسترده ائي استفاده كردند.عوامل اعصاب مثل GA,GB,GD,VXاز جملهارگانو فسفر هاي و عوامل شيميائي هستند كه حجم عمده ايي از عوامل شيميائيذخيره شده در آمريكا را تشكيل مي دهند. وبعد از جنگ ابران وعراق در عملياتطوفان صحرا مواردي ازكاربرد عوامل شيميائي توسط طرفين مخاصمه گزارش گرديدهاست. در چنين حملاتي بناچارمنابع آب نيزدرمنطقه موردحمله آلوده مي شوند.
وقتي يك حمله شيميائي اتفاق مي افتد,وضعيت بهداشتي جامعه،سلامتي جسميورواني مردم درمعرض خطرقرارمي گيرند و همراه آن غذا,آب تداركات و پشتيبانيوساختار اجتماعي خانواده ها ووضعيت اقتصادي دولت ومردم نيز تحت تاثيرقرارمي گيرد ،بنابراين لازم است با برنامه ريزي وانجام اقدامات مناسبهمواره آمادگي براي مقابله داشته باشيم.
اهميت آب با توجه به استعدادآن در انتشاربيماريها و سموم، بسيار زياد استو كمتر سرمايه گذاري مانند تامين آب سالم مي تواند نتايج بهداشتي به اينخوبي و با اين وسعت در پي داشته باشد،به نحوي كه وفور يا كمبود آب سالمميتواند به معناي سعادت يا فقر و زندگي يا مرگ و حتي عامل بروز جنگ باشد.
اگر آب مصرفي بعد از حادثه آلوده باشد مي تواند منجر به شيوع اپيدميهايخطر ناك وحوادث دردناكتري در منطقه شود.با پيش بيني چنين حادثه ائي لازماست تا حداكثر امكان آب سالم تهيه ودر مخازن مناسب كه از حفاظت كافيبرخوردار باشند ذخيره شود تادر زمان بروز حادثه بدقت و حساب شده بيننيازمندان توزيع شود .درچنين شرايطي استفاده از ظروف آب بسته بندي شده يكتا چند ليتري پلاستيكي يكي از بهترين روشهايي است كه سبب ميشود در شرايطحادثه بتوان بهترو آسانتر و آب سالمتري را بين نيازمندان توزيع كردو حتيسهميه هرخانواده را به ايشان تحويل داد.بهتر است در اين شرايط هر آبيابتدا ده دقيقه جوشانده شده و بعد از كلرزني مصرف شود.
لازم است علاوه بر آب به مقدار كافي قرص كلر ويا تركيبات مناسب آن برايشرايط اضطراري جهت كلرزني آب شرب ذخيره شود.تامين آب باكيفيت مناسب برايهرمصرفي تحت هرشرايطي ضروري است .
هميشه و تحت هر شرايطي نياز به آب شيرين و سالم براي نوشيدن وجود دارد.انسان براي چندين روز ممكن است بدون غذا زندگي كند اما بدون آب هرگزنميتواند به حيات خود ادامه دهد . به همين دليل يكي از اولويتهاي مهم واصلي تداركات و امداد رساني به حادثه ديدگان تهيه و تامين آب شرب مصرفيآنهاست و به همين علت سلامت آب و حفاظت از منابع آب براي جلوگيري از هرحادثه احتمالي ،حتي عمليات خرابكاري ديگران لازم و ضروري است و همانطور كهتامين آب شرب براي افراد شركت كننده در يك عمليات نظامي از مهمترين واولين وظيفه لجستيك هر يگان است ، در يك حمله شيميائي نيز تامين آب سالمبراي حفظ سلامتي و بقا مردم ضروري است. در شرايطي كه حادثه اي نباشد آببعد از صاف سازي در تصفيه خانه ها و بعد از گندزدائي قابل شرب است وليزماني كه حادثه ايي ناشي از انتشار عوامل NBC اتفاق افتد لازم است آب بعداز فيلتر شدن در تصفيه خانه هاي آب با گذراندن فرايند تصفيه ريورس اسمز وسپس بسترهاي كربن فعال و گند زدائي مصرف شود تا از اين طريق از عدم وجودآلودگي در آب اطمينان حاصل شود .
عوامل شيميايي و رفع آلودگي :
اكسيد اسيون وهيدروليز شدن دوواكنش اصلي رفع آلودگي از عوامل شميايي هستندو ساختار مولكولي آنها به گونه ايي است كه مستعد اين واكنش ها هستند .
عوامل شيميايي تاولزا,خون،خفه كننده,ناتوان كننده وعوامل سري Vبه راحتي بااكسيداسيون و عوامل سري G با هيدروليز تجزيه و نابودمي شوند .
عوامل موثر بر هيدروليز به موارد ذيل بستگي دارد :
_ نوع ماده شيميايي رفع آلودگي كننده
_PH كه هرچه قليايي باشد سرعت هيدروليزبيشتر است وازPH 8 به بالا به ازاي هرواحدافزايش PH سرعت تجزيه ده برابر مي شود .
_ دمـــــا
_ نوع حلال و كاتاليزور
روشهاي شيميايي رفع آلودگي :
1-واكنش شيميايي
2-سوزاندن – گرم كردن
3-باد دادن با فرايندهاي فيزيكي و شيميايي
سرعت تجزيه به عوامل ذيل بستگي دارد . دما _ رطوبت _ بارندگي _ سرعت باد وپايداري هوا , شدت تابش نور خورشيد . نوع مواد و سطوح آلوده شده مثل :خاك, شن , آب .
_ آب در سرعتهاي مختلفي عوامل را در خود حل و هيدروليز مي نمايد كه بيشتربستگي به كيفيت وPH آب دارد.مثلا"آب دريا عوامل شيميايي را سريعتر تجزيهمي نمايد چون PH طبيعي آن بالاتر و داراي يونهاي فلزي كه نقش كاتاليزور درواكنش هيدروليز عوامل را دارند مي باشند.از طرفي اب با رقيق كردن عواملنيزاز اثر آنها مي كاهد .
اثرات عوامل شيميائي بركيفيت آب :
براي حضور هر عامل شيميائي در آب يك استانداردي تعريف شده است كه مقدارمجاز آن عامل را در آب تعيين مي نمايد.وجود اين راهنما و استاندارد بويژهبراي نيرو هاي نظامي ضروري است تا ميزان مصرف آب آلوده و مدت زمان در معرضقرار گيري با آن را تعيين نمايد كه به شرح ذيل مي باشد
1-بسته به شرايط آب و هوائي و فصل سال و ميزان فعاليت نيرو هاي نظاميمقدار آب مورد نياز روزانه هر نيروي نظامي15- 5ليتر در روز مي باشد.
راهنماي استاندارد آب آشاميدني بعضي از عوامل شيميايي

عامل شيميايي	مقدار توصيه شده	بر حسب ميكروگرم در ليتر
-	با مصرف 5 ليتر در روز	با مصرف 15 ليتر درروز
بنزيل كوين كليدئيل (BZ)	7	3/2
عوامل اعصاب ارگانوفسفره – شامل:	-	-
تابون(GA)	70	5/22
سارين GB))	8/13	6/4
سومان (GD)	6	2
VX	5/7	5/2
سولفورموستار	140	47
سم T-2	26	7/8
آرسنيك	80	27
سيائيد برحسب ميلي گرم در ليتر	6	2

فرض بر اين است كه آب بيش از هفت روز مصرف شود.
2- نيرو هاي نظامي نبايد بيش از هفت روز در معرض عوامل شيميائي قرارگيرند.و براي همين مدت كوتاه هفت روز استاندارد هاي آب آشاميدني بايدرعايت شود كه البته براي نيرو هاي مردمي اين استاندارد توصيه نمي شود ونيرو هاي نظامي با كمك قرصهاي كلر و يد و يا از طريق جوشاندن مي توانند طيمدت كوتاهي آب مصرفي خود را از اين طريق و يا از يريق آب بسته بندي تاميننمايند.
واكنشهائي نظير هيدروليز يا اكسيداسيون و يا حلاليت كم اكثر عوامل شيميائيدر آب همگي منجر به كاهش بالقوه در معرض قارگيري افراد از طريق مجاريگوارشي با آن مي شوند و در جدول پيشنهادي راهنماي كيفيت آب شرب نيرو هاينظامي اين موارد منظور نشده است و سبب مي شود كيفيت آب مصرفي بهتر وسالمتر باشد.مقادي توصيه شده براي بعضي از عوامل شيميائي در آب در جدولبالا ذكر گرديده است.
كاربرد گند زدا ها در آب تا حد زيادي از غلظت اين عوامل در آب مي كاهد.
فاكتورهاي محيطي در منابع آب بر روي فرآيندهاي تجزيه طبيعي عوامل شيميائيبخصوص عوامل اعصاب تاثير زيادي دارند. براي تعيين ميزان تأثير بسته به نوعمنابع آب نياز به اطلاع از كيفيت وتركيب شيميايي آب،PH آب،دماي آب ، رژيم هيدرويناميكي و ميزان طلاطم آب، ميزان تابش نورخورشيد،مدت زمان طول كشيدهاز لحظه ورود آلودگي تا رسيدن به تصفيه خانه و محل مصرف آب و نوع جمعيتميكروبي آب در آن منطقه هستيم.
تاثيررطوبت بر عوامل شيميايي :
رطوبت بالا، سرعت هيدروليز بعضي از عوامل را افزايش مي دهد .و از طرفي اثربعضي از عوامل مثل عوامل تاولزا را زياد مي كند ولي روي عوامل اعصاب اثريندارد .

آن دسته از مواد شيميايي كه به سرعت هيدروليز مي شوند ، در رطوبت زيادموثر نخواهدبود , بطور كلي رطوبت كم،اثر اكثر عوامل شيميايي را كاهش ميدهدولي يك باران سنگين و مداوم اين مواد را مي شويد , بارش برف برروي سطوحهم در واقع يك لايه اي روي مواد سمي و عوامل شيميايي ايجاد مي نمايد وسرعت هيدروليز را تا حدي زياد مي نمايد .
_ كيفيت آب در ميزان تاثير عوامل شيميايي مثل عوامل ناولزا موثر است . كههرچهPH بالاتر و املاح و كاتيونهاي آب بيشتر باشد زودتر واكنش هاي شيميايياكسيداسيون و تجزيه اتفاق مي افتد و آن عوامل زودتر تجزيه مي شوند .
با توجه به اينكه حمامهاي رفع آلودگي از عوامل شيميايي در يك منطقهنيازمند آب سالم هستند در صورت آلوده شدن منابع آب در واقع اين تجهيزاتاثر و نتيجه ايي در پي نخواهند داشت مگر اينكه از مناطق ديگر آبي با كيفيتسالم به محل وارد شود و يا در صورت آلوده شدن منابع آب در دسترس در چنينشرايطي معمولا" آبهاي زير زميني ديرترآلوده شده يا كلا" سالمند و ميتوانيم با انجام اقدام حفاظتي لازم براي جلوگيري از آلودگي آنها , جهتتامين نيازهاي مردم از منابع آب زير زميني چاهها وچشمه ها و قناتهااستفاده نمائيم به شرط آنكه از نظر سلامت چنين آبهاي مورد تائيد مسئولينبهداشتي قرار گيرند و از عدم آلوده بودن آنها اطمينان حاصل شود .
_ با توجه به اينكه در زمان حملات شيميايي به مناطق شهري توليد مواد زائدو زباله هاي خطر ناك و آلوده زياد مي شود و اين مود بالقوه خطر ناك و ازجمله مهمترين آلوده كننده هاي منابع آب خواهند بود لازم است مسئولين بااتخاذ تدابير لازم وآمادگي قبلي مراحل و نوبتهاي جمع آوري زباله و دفعآنها را افزايش دهند و از ورود اينگونه زباله ها به منابع آب ممانعتنمايند كه در غير اينصورت فاجعه با ابعاد جديد و خطرناكتري همراه خواهدبود .
بعضا با استفاده از سموم شيميائي و عمليات خرابكاري منابع آب را آلودهميكنند. به همين علت حفاظت از منابع آب و شبكه هاي توزيع آب از آلودگيضروري است.روشهاي مختلفي ممكن است به ما كمك كنند تا منابع آب را ازآلودگي احتمالي به عوامل شيميائي و ميكروبي حفاظت كنيم كه عبارتند از :
1-كنترل و پايش مداوم از جهت سميت آب ،به كمك روشهاي سريع و به روز مثلاستفاده از نشان دهند هاي يولوژيك ،با الستفاده از ما هيها ونرمتنان .
2-روشهاي كشف آنزيمي
3-تكنولوژي تراشه اي
4-با استفاده از كيتهاي مخصوص
نياز اوليه در هر شرايطي وجود تكنولوژي مناسب براي كشف حضور عوامل شيميائيو بيولوژيك است.و وجود دستگا ههاي آشكار ساز عوامل شيميائي در منابع آبكمك بزرگي به پيشگيري از شيوع اثرات نامطلوب اين عوامل مي باشد.

منابع :

1-معصوم بيگي حسين " كسب آمادگي در مقابله با حوادث غير مترقبه به نفع جامعه مردم است " مقاله ارائه شده در اولين كنگره بهداشت و درمان مديريت بحران در حوادث غير مترقبه خرداد 82

2-معصوم بيگي حسين " روش هاي كاربردي تصفيه تامين آب شرب از منابع آب شور مقاله ارائه شده در كنكره سراسري طب نظامي – مهر ماه 1381
3- معصوم بيگي حسين " روش هاي ساده و كاربردي تصفيه و تامين آب در شرايط اضطراري و مناطق جنگلي " چاب شده در كتاب مجموعه مقالات همايش سلامت و بهداشت نظامي _ ارديبهشت 1381
4-معصوم بيگي حسين " بررسي نحوه انتخاب و بكارگيري دستگاههاي كلر زني آب شرب چاب شده در فصلنامه علمي آموزش دانشكده بهداشت شماره 5 بهار1381
5- معصوم بيگي حسين " بهداشت آب آشاميدني مناطق نظامي " مجله طب نظامي شماره يك ودو تابستان 1379

6-معصوم بيگي حسين " اثرات عوامل شيميايي بر روي محيط زيست " چاب شده در كتاب مجموعه مقالات همايش نقش علوم پايه در پدافند جنگهاي نوين – اسفند1379

7“ Guidelines for chemical warfare Agents “In Military field Drinking waterfrom inteet – NAP home page

8) Hosny K. Khordagu: (1995)“ Fate And Control of Nerve Chemical Warfare Agents in the Desalination Industry of The Arabian – Persian Gulf.Environmental Inteational .vol 21-n 4.pp 363-379.

9) Nancy B and etal.(1994)“ Toxicity of the Organophosphate Chemical Warfre Agents GA, GB and VX Implications for Public protection. Environmental Health perspectives .vol 102-N .1

10) CDC“ Facts about Chlorine “ from Inteet.

11) Edward A .Downing .(1994)“Us Army Reverse Osmosis Membrane Rsearch Programs “
Desalintation n. 99 pp 383-399.

12) Borry .Levy (1997)“ War and public Health “published by oxford – university press mith APHA .

برچسب: نویسنده: امیرحسین ستوده بیدختی تاريخ: چهارشنبه 15 13 ساعت: 13:43

درباره سایت

آخرین مطالب

امکانات وب

حملات شيميائي و حفاظت از منابع آب

صفحه بندی

آرشیو مطالب

پيوندهای روزانه

لینک دوستان

خبرنامه