مقایسه آب لوله کشی و آب بطری شده و روش های تصفیه خانگی و مشکلات آن ها

در سال های اخیر خرید آبآشامیدنی در بطری گسترش یافته. اینکه چرا آب آشامیدنی در بطری خریداری میشود دلایل گوناگون دارد. از سوئی خوب نبودن کیفیت آب لوله کشی در برخی ازکشورها و مناطق دلیل اینکار است و از سوی دیگر نا آگاهی در مورد آب و خواصآن در کنار رفع عطش و دلیل آخر سوء استفاده تولید کنندگان آب در بطری ازنا آگاهی عموم. به علاوه برخی خواصی را برای آب آشامیدنی (معدنی) بر میشمارند که یا اساسا ناصحیح است و یا صحت علمی آن ها هیچگاه به اثباتنرسیده است.

چنانچه در صورت فقدان مواد مضر در آب میزان مواد سالم معدنی موجود در آبرا به عنوان معیار مفید بودن آب در نظر بگیریم به سهولت می توان بر اساسمقایسه میزان موادی که روی بطری ها نوشته شده با میزان املاح سالم در آبلوله کشی به این نتیجه رسید که در غالب موارد میزان املاح موجود در آبلوله کشی همان اندازه و یا حتی بیشتر است،. هر فرد می تواند با تماس باسازمان آب محل خود از میزان املاح آب لوله محل خود اطلاع پیدا کند.

آن چه مسلم است این که چنانچه بخواهیم نیاز املاح بدن خود را از طریقنوشیدن آب (معدنی) در بطری بر طرف کنیم این روشی غیر ممکن است، زیرا که دراین صورت انسان می بایست روزانه حدود 20 لیترآب بنوشد. ضمن این که برخی ازپزشکان بر این باورند که چون املاح موجود در آب منشاء معدنی دارند، بیش از5% آنها جذب بدن نمی شوند. به این دلایل تبلیغ مصرف آب معدنی در بطری دلیلاقتصادی دارد و به ویژه استفاده از آب (نوشابه های) گازدار جز در مواردخاصی سالم نیست.

آب های بسته بندی شده همواره سالم نیستند

آب لوله کشی می بایست بر اساس قوانین سازمان بهداشت جهانی و کشوری همهروزه مورد آزمایش قرار گرفته و در صورت سالم نبودن، به ویژه هنگامی کهمقدار باکتری ها بیش از حد مجاز در آن وجود داشته باشند، موارد از طریقرسانه ها به اطلاع عموم برسند.

در مورد آب های معدنی و غیره در بطری بر خلاف قوانین آب لوله کشی قوانینجدی کنترل مواد آن وجود ندارد و به استناد نشریه سازمان یونسکو(the newCourier No.3, 2002) نه تنها قوانین جدی در مورد این آب ها وجود نداردبلکه تولید کنندگان قادر به آنالیز روزانه همه مواد در آب نبوده و حتی درکشورهای صنعتی نیز دولت آنها را کنترل جدی نمی کند؛ به عنوان مثال آن هادر کشورهای صنعتی موطفند تنها سالی یک بار آب را مورد آزمایش محدود قراردهند؛ آن هم نه آب پر شده در بطری را بلکه آب را قبل از پر کردن آن.

هرچند که آب آشامیدنی مهم ترین ماده غذائی به شمار می رود اما بر خلاف همهمواد غذائی بسته بندی شده، تولید کنندگان آب در بطری موظف به ذکر تاریخمصرف روی بسته بندی ها نیستند. هفته نامه معروف آلمان «اشترن» در سال 2003چندین آب معدنی معروف و گران قیمت را مورد آزمایش قرار داده و به ایننتیجه رسید که در برخی از آنها باکتری و مواد مضر وجود دارد، از جانب دیگرحلال های شیمیائی موجود و مضر در ظروف پلاستیک در آب حل می شوند. در بطریهای پلاستیک ماده شیمیائی استآلدهید (Acetaldehyd) وارد آب می شود که نهتنها مزه آب را عوض می کند بلکه گفته می شود سرطان زا است. مؤسسه بررسیمحصولات در آلمان (Stiftung Warentest) در یک بر رسی اعلام کرد نیمی از آبها یا مزه استآلدهید یا پلاستیک یا مقوا و یا مزه های عجیب می دادند.

جدول مقایسه مقدار املاح موجود در برخی آب های معدنی و آب های لوله کشی دو شهر در آلمان

توضیح: برروی لینک کلیک راست کرده و save link as را انتخاب کنید.

آنچه که اخیرا مورد توجه قرار گرفته و ازاهمیت زیادی برخوردار است مسئله مواد رادیو اکتیو (اورانیوم، رادیوم وایزوتوپ سرب) در آب ها است. این مواد که سلامت انسان را بیش از مواد دیگرمورد تهدید قرار داده و سرطان زا هستند در بسیاری از آب ها (بیش از همهاورانیوم) اعم از آب لوله کشی و معدنی وجود دارند که منشاء طبیعی دارند،لیکن غلظت آن ها در آب ها مختلف است. جالب توجه آن که آزمایش ها تا کنوننشان می دهند که در مجموع غلظت اورانیوم در آب های معدنی بیش ار آب لولهکشی است اما تا کنون قانونی در مورد میزان مجاز آن وجود نداشته و شرکت هاهم موظف به ذکر غلظت اورانیوم بر روی بطری ها نیستند. تنها قانونی کهاکنون الزامی است این است که چنانچه غلظت اورانیوم بیش از 2 میکروگرم درلیتر باشد، فروشندگان نباید روی بطری ها ذکر کنند "قابل استفاده برایکودکان".

نتیجه آزمایش گسترده ای که در سال 2007 میلادی در سوئیس بر روی آب های معدنی و لوله کشی پیرامون غلظت اورانیوم به عمل آمد نشان می دهد که از بین25 آب معدنی در 11 عدد از آنها میزان غلظت اورانیوم به مراتب بیش از 2میکروگرم، در حالی که به ندرت در آب های لوله کشی از این حد بیش تر بوده.مصرف آب ها با غلظت زیاد اورانیوم برای کودکان به ویژه خطرناک است.

از جمله آلاینده های دیگر آب آشامیدنی فلورید و بورات در آب است. سازمانبهداشت جهانی غلظتی برای فلورید به میزان حداکثر یک و نیم میلی گرم و برایبورات یک میلی گرم را در آب آشامیدنی توصیه می کند. تحقیقات چندی نشان میدهند در کشورهای گرم سیر که انسان بیشتر آب می نوشد این غلظت ها می بایستکمتر باشند. به این خاطر به عنوان نمونه برای شیلی غلظتی مابین 0،5و 0،6،برای آفریقای جنوبی غلظتی مابین 0،54 و 0،7 و برای عربستان غلظتی معادل0،75میلی گرم توصیه می کنند.

همچنین تحقیقات بسیاری نشان می دهند که غلظت فلورید و بورات در بسیاری ازآب های زیر زمینی و معدنی بیش از این مقادیر است. شرکت ها در آلمان موظفندطبق قانون آب های معدنی این کشور تنها در صورتی که غلظت فلورید بیش از یکو نیم میلی گرم باشند میزان آن را روی بطری ها ذکر کنند.

بطور خلاصه و نمونه، چنانچه روزانه بیش از بیست میلی گرم فلورید وارد بدنشود از سوئی لکه های سفید و یا قهوه ای روی دندان ها ظاهر می شوند کهمقاومت دندان را کاهش می دهند و از سوی دیگر انعطاف استخوان ها کم شده وامکان شکستگی آن ها بیشتر می شود.

مشکلات آب لوله کشی

در کنار این مسائل نگرانی مصرف کننده پیرامون مواد نا سالم در آب لوله کشیامری جدی و واقعی است. علاوه بر اینکه در برخی از کشورها آب لوله کشی وجودندارد، در دیگر کشورهائی هم که آب لوله کشی دارند و حتی در کشورهای صنعتیمی توان به مواردی برخورد که به دلایل گوناگون در آب لوله کشی مواد مضروجود دارند. به عنوان نمونه در غالب کشورها جهت پیش گیری از رشد باکتری درلوله ها به مقدار زیادی کلر وارد آب می کنند، اما کلر در کنار ضدعفونیکردن از یک سو سالم نبوده و باکتری های مفید موجود در روده بزرگ(Lactobacteria ) را می کشد. از سوی دیگر کلر با مواد آلی موجود در آب نیزترکیب شده و ترکیباتی بوجود می آورد که آن ها هم مضر هستند. جوشاندن آببه مدت ده دقیقه مقدار زیادی کلر آب را خنثی می کند.

غالب مواد آلاینده آب آشامیدنی عبارتند از باکتری ها، فلزات آهن و منگنز،شبه فلزاتی چون باریوم و استرونسیوم، فلزات سنگین چون سرب، روی، مس،کادمیوم، کرم، کبالت، نیکل و جیوه و مواد دیگری چون نیتریت، نیترات،فلورید، بورات، فسفات، آرزنات و مواد معلق در آب و مواد رادیو اکتیو، دفعآفات و مواد هورمونی و دارو هائی که انسان ها استفاده کرده و به مرور واردآب های زیر زمینی شده اند.

از جانب دیگر در بسیاری از مناطق میزان سختی آب بالا است. هرچند سختی آب(در اصطلاح رایج آهک یا نمک کلسیم و منیزیوم) نه تنها برای سلامتی مضرنبوده بلکه مفید هم هست، لیکن از سوئی بر مزه آب تاثیر گذارده و هنگاممصرف آب در منازل و در صنعت مشکلات زیادی ایجاد می کند که مصرف کننده راناچار از آهک زدائی آن می کند. سختی آب به ویژه هنگام گرم کردن آب مشکلایجا د می کند. به عنوان نمونه مصرف آب سخت مزه چای و قهوه را تغییر داده،آنها را تلخ مزه و کدر کرده و ایجاد لایه ای روی آن ها می کند.

از سوی دیگر آب های آهک دار می توانند تا 60% میزان مورد نیاز پاک کنندهها را هنگام شستشو افزایش داده و باعث گرفتگی لوله های آب شده و طول عمرآب گرم کن ها، ماشین های لباس شوئی و ظرف شوئی بستگی مستقیم به سختی آبدارد. عموما جهت آهک زدائی مقادیر زیادی مواد شیمیائی مصرف می شود که اینکار نیز خود باعث آلایش آب رودخانه ها می شود. به این دلیل و دلایلاقتصادی در کشورهای صنعتی هم در تصفیه خانه های مرکزی سختی آب را نمیگیرند؛ در حالی که به عنوان نمونه دو سوم آب ها در آلمان سخت بوده و مصرفکننده ها می بایست در محل به این کار بپردازند.

به دلایل فوق دستگاه های فراوانی جهت تصفیه آب آشامیدنی و یا صرفا آهک زدائی در محل وجود دارند.

دستگاه های رایج تصفیه آب و مضرات آن ها

غالب دستگاه ها و روش های رایج جهت تصفیه و آهک زدائی آب در مقیاس صنعتیوحجم زیاد صحیح عمل می کنند اما در مورد تصفیه آب در مقیاس کم به دلایلزیر دچار اشکال بوده و در برخی از موارد یا درست عمل نمی کنند و یا حتیمواد مضر وارد آب می کنند.

این دستگاه ها یا از فیلتر ساده سرامیک و غیرو و یا از فیلترهای حاوی ذغالاکتیو و رزین های تعویض یون (Ion exchange) در بسته های پلاستیکی و یا ازفیلتری که به اسموز معکوس و یا فیلتر ملکولی (Revers osmos or Molekularfilter) معروف است استفاده می کنند.

فیلترهای سرامیک تنها و تنها قادر به جدا کردن مواد شناور در آب هستند.

یکی از رایج ترین این دستگاه ها ظرف پلاستیکی ای است که در آن یک فیلترحاوی مخلوطی از ذغال اکتیو و رزین تعویض یون قرار گرفته و آب با گذر ازآن، از قرار تصفیه می شود؛ این فیلتر هرچند یکبار می بایست تعويض شود.

مهم ترین اشکال فیلترها در محفظه پلاستیکی (که یا رزین تنها در آن است ویا مخلوطی از رزین و ذغال اکتیو) بر اساس آزمایشات مؤسسه بررسی محصولات درآلمان (Stiftung Warentest) این است که همواره درست عمل نمی کنند و برخلافادعای تولید کننده تنها و تنها مقداری از سختی آب را (حدود 20%) گرفته وقادر به تصفیه مواد مضر دیگر آب نیستند. در ضمن از رزین موجود در اینفیلترها اکریل آمید (Acrylamid) وارد آب می شود. اکریل آمید را تا کنون بهعنوان ماده ای که سرطان زا، سمی و تغییر دهنده ژن (DNA)می باشد، تشخیصداده اند.

دیگر آنکه این فیلترها آب را اسیدی می کنند. طبق آخرین آزمایش ها (گزارشبرنامه تلویزیون آلمان SAT 1، ژانویه 2008) فیلترهای نوع جدید میزان اسیدی(pH) آب را تا درجه 6 پائین می آورند، در حالی که سازمان بهداشت جهانیرقمی مابین 6,5 الی 9,5 را مجاز می داند. کارشناسان، مصرف این آب را بهویژه برای نوزادان و سالمندان مضر می دانند.

به علاوه این آب به علت اسیدی بودن باعث حل شدن فلزات مضر همچون کرم ونیکل در ظروف فلزی می شوند که از جمله آلاینده ها به شمار می روند.

سوم اینکه زمان اشباع شدن این فیلترها معلوم نیست و زمان تعویض آنها نه براساس آزمایش های جدی، بلکه بر اساس تخمین پیشنهاد می شود. به این جهتچنانچه این فیلترها حتی در صورت عملکرد صحیح در زمان مشخص تعویض نشوند بعداز اشباع شدن، مواد اضافی و قبلا جذب شده و مضر و حتی باکتری نیز وارد آبمی کنند.

از جانب دیگر هرچه ذرات معلق در آب بیشتر باشد منافذ جذب مواد این نوعفیلتر و فیلترهای دیگر ومنجمله فیلترها با ذغال اکتیو و سرامیک و اسموزمعکوس سریع تر بسته شده و دیگر هیچ تصفیه ای با آن ها صورت نمی پذیرد. ازاین رو این فیلترها در بهترین شرایط قادر به بهبود کیفیت آب لوله کشیتصفیه شده زلال که میزان کدر بودن (turbidity) آن کم است، هستند. به عبارتدیگر چنانچه میزان کدر بودن آب لوله کشی هم زیاد باشد عملا این دستگاه هاعمل نمی کنند. این مضرات البته در صورتی به این نکات محدود می شود که ازاین فیلترها صحیح استفاده شود.

به طور کل در تمامی دستگاه هائی که دارای فیلتر و محفظه بسته هستند به علتوجود رطوبت در آنها و کمبود اکسیژن و نور در آنها باکتری های خطرناک سریعارشد کرده و به محض استفاده مجدد، آنها وارد آب شده و می توانند باعثبیماری شوند. از این رو تولید کنندگان این دستگاه ها توصیه می کنند آبفیلتر شده با این فیلتر ها را جهت ضد عفونی کردن قبل از مصرف بجوشانید. درمجموع مؤسسه فوق الذکر و همچنین اداره پیش گیری از سوانح آلمان (Amt fuerKatastrophenschutz) پس از آزمایش این فیلترها، استفاده از آنها را توصیهنمی کنند.

براساس آزمایش های انجام شده توسط مؤسسات فوق الذکر از بین تمامی دستگاههای موجود برای تصفیه آب در منزل تنها دستگاه هائی که بر اساس روش اسموزمعکوس (RO) عمل می کنند، قابل اطمینان هستند. اما از سوئی نه تنها قیمتخرید این دستگاه ها گران است ( حدود900 هزار تومان در آلمان )، بلکه هزینهتصفیه نیز بسیار زیاد است.

از سوی دیگر این دستگاه ها تمامی املاح آب را گرفته و آب مقطر تولید میکنند.هر چند که فروشندگان این دستگاه ها در مصرف آب مقطر اشکالی نمی بیننداما بر اساس نظر بسیاری از پزشکان و هم چنین انجمن تغذیه آلمان(DeutscheGesellschaft für Eaehrung (DGE)) مصرف این آب می تواند در مواردی حتیبه اختلالات جدی در بدن انسان منجر شود.

برچسب: نویسنده: امیرحسین ستوده بیدختی تاريخ: دوشنبه 16 13 ساعت: 12:52

درباره سایت

آخرین مطالب

امکانات وب

مقایسه آب لوله کشی و آب بطری شده و روش های تصفیه خانگی و مشکلات آن ها

صفحه بندی

آرشیو مطالب

پيوندهای روزانه

لینک دوستان

خبرنامه