آشنایی با فاضلاب بیمارستانی و سیستم های تصفیه

1- مشخصات خطرات سموم زیست محیطی:

-انجام آزمایش فاضلاب بیمارستانی بر روی موش ها نشان می دهد که اینفاضلابها به طور بالقوه موتاژینک هستند. منشأ این موتاژن ها بررسی شده ومشخص شده که به علت وجود ترکیبات ارگانوهالوژن ها است که در نتیجه استفادههیپوکلریت سدیم و بعضی مواد هالوژنه موجود در مواد ضدعفونی کننده درفاضلاب بیمارستان می باشد.

-قبل از انجام فرآیندهای ته نشینی مواد جامد و تصفیه مواد معلق، موادضدعفونی کننده منجر به افزایش غلظت ترکیبات ارگانوهالوژن و در نتیجه کاهشاکسیژن بین ماده آلی و ماده ضدعفونی کننده می شود. اکثر ترکیباتارگانوهالوژن چربی دوست، پایدار و سمی می باشند.

-کلر به عنوان یک اکسیدکننده متداول در تصفیه آب از طریق آشامیدن وارد بدنشده، سپس بوسیله ادرار دفع می شود و این کلر به عنوان یکی از ارگانوهالوژنها نیز به فاضلاب افزوده می شود.

2- قابلیت تجزیه بیولوژیکی داروها و اثرات آن در فاضلاب بیمارستانی، تصفیه خانه فاضلاب شهری و در محیط:

- در بررسی فاضلاب بیمارستانی مشخص شده است که داروها اکثراً بدون تجزیه و توسط پساب از
تصفیه خانه فاضلاب خارج می شوند .

-از حدود سال 1980 میلادی اطلاعاتی در مورد وجود مواد دارویی در آبهای سطحی طبیعی و پساب
تصفیه خانه ها گزارش شده است.

-وجودمواد دارویی که توسط مردم و یا درمان حیوانات خانگی مصرف می شود شامل آنتیبیوتیک ها، هورمون ها، مسکن های قوی و مواد مورد مصرف در شیمی درمانی جهتدرمان سرطان در آبهای زیرزمینی و آبهای آشامیدنی در آزمایشگاه به اثباترسیده است.

-مقادیر زیادی دارو توسط انسانها و حیوانات دفع می شود و توسط فاضلاب، کود و یا لجن خشک فاضلاب وارد خاک یا طبیعت می شوند.

-هنگامیکهانسان دارویی را مصرف می کند حدود 90-50% آن بدون تغییر دفع می شود وباقیمانده آن به شکل متابولیتهای شیمیایی مانند فرآورده های فرعی از فعل وانفعالات بدن دفع می شود.

-حدود30% داروهای ساخته شده چربی دوست هستند بدین معنی که تمایل به حل شدندرروغن و چربی داشته در آب حل نمی شوند و بیانگر این است که آنها میتوانند از غشای سلول عبور کرده وارد سلول شوند و متأسفانه می توان چنینبرداشت کرد که پس از ورود به محیط زیست وارد چرخه غذایی شده و متمرکزشوند.

-همچنین بسیاری از داروها به جهت تأثیر بیشتر در درمان بصورت مقاوم و پایدار طراحی شده و
می توانند ساختار شیمیایی خود را حفظ نمایند و پس از دفع وارد طبیعت شده و بمدت طولانی بدون هیچ تغییری باقی بمانند.

- یکبررسی انجام شده در انگلیس نشان داد که میزان داروی موجود در آبهای طبیعیحدود mg/l 1 است. در منطقه " یوناآیلیذ" شهر ونکودر کانادا دو دارویایبوپروفن و ناپروکسن در شبکه فاضلاب مشخص شده است.

مقادیر اسید سالیسیلیک بیش از 7/28 کیلوگرم در روز و اسید کلوفیبریک بیشاز 7/2 کیلوگرم در روز در تصفیه خانه کانزاس سیتی آمریکا مشاهده شده است.

-همچنین یک تحقیق وجود مقدار اسیوکلوفیبریک کمتر از mg/l 1 را در آب تصفیه شده نشان داد.

1- مشخصات خطرات سموم زیست محیطی:

-انجام آزمایش فاضلاب بیمارستانی بر روی موش ها نشان می دهد که اینفاضلابها به طور بالقوه موتاژینک هستند. منشأ این موتاژن ها بررسی شده ومشخص شده که به علت وجود ترکیبات ارگانوهالوژن ها است که در نتیجه استفادههیپوکلریت سدیم و بعضی مواد هالوژنه موجود در مواد ضدعفونی کننده درفاضلاب بیمارستان می باشد.

-قبل از انجام فرآیندهای ته نشینی مواد جامد و تصفیه مواد معلق، موادضدعفونی کننده منجر به افزایش غلظت ترکیبات ارگانوهالوژن و در نتیجه کاهشاکسیژن بین ماده آلی و ماده ضدعفونی کننده می شود. اکثر ترکیباتارگانوهالوژن چربی دوست، پایدار و سمی می باشند.

-کلر به عنوان یک اکسیدکننده متداول در تصفیه آب از طریق آشامیدن وارد بدنشده، سپس بوسیله ادرار دفع می شود و این کلر به عنوان یکی از ارگانوهالوژنها نیز به فاضلاب افزوده می شود.

2- قابلیت تجزیه بیولوژیکی داروها و اثرات آن در فاضلاب بیمارستانی، تصفیه خانه فاضلاب شهری و در محیط:

- در بررسی فاضلاب بیمارستانی مشخص شده است که داروها اکثراً بدون تجزیه و توسط پساب از
تصفیه خانه فاضلاب خارج می شوند .

-از حدود سال 1980 میلادی اطلاعاتی در مورد وجود مواد دارویی در آبهای سطحی طبیعی و پساب
تصفیه خانه ها گزارش شده است.

-وجودمواد دارویی که توسط مردم و یا درمان حیوانات خانگی مصرف می شود شامل آنتیبیوتیک ها، هورمون ها، مسکن های قوی و مواد مورد مصرف در شیمی درمانی جهتدرمان سرطان در آبهای زیرزمینی و آبهای آشامیدنی در آزمایشگاه به اثباترسیده است.

-مقادیر زیادی دارو توسط انسانها و حیوانات دفع می شود و توسط فاضلاب، کود و یا لجن خشک فاضلاب وارد خاک یا طبیعت می شوند.

-هنگامیکهانسان دارویی را مصرف می کند حدود 90-50% آن بدون تغییر دفع می شود وباقیمانده آن به شکل متابولیتهای شیمیایی مانند فرآورده های فرعی از فعل وانفعالات بدن دفع می شود.

-حدود30% داروهای ساخته شده چربی دوست هستند بدین معنی که تمایل به حل شدندرروغن و چربی داشته در آب حل نمی شوند و بیانگر این است که آنها میتوانند از غشای سلول عبور کرده وارد سلول شوند و متأسفانه می توان چنینبرداشت کرد که پس از ورود به محیط زیست وارد چرخه غذایی شده و متمرکزشوند.

-همچنین بسیاری از داروها به جهت تأثیر بیشتر در درمان بصورت مقاوم و پایدار طراحی شده و
می توانند ساختار شیمیایی خود را حفظ نمایند و پس از دفع وارد طبیعت شده و بمدت طولانی بدون هیچ تغییری باقی بمانند.

- یکبررسی انجام شده در انگلیس نشان داد که میزان داروی موجود در آبهای طبیعیحدود mg/l 1 است. در منطقه " یوناآیلیذ" شهر ونکودر کانادا دو دارویایبوپروفن و ناپروکسن در شبکه فاضلاب مشخص شده است.

مقادیر اسید سالیسیلیک بیش از 7/28 کیلوگرم در روز و اسید کلوفیبریک بیشاز 7/2 کیلوگرم در روز در تصفیه خانه کانزاس سیتی آمریکا مشاهده شده است.

-همچنین یک تحقیق وجود مقدار اسیوکلوفیبریک کمتر از mg/l 1 را در آب تصفیه شده نشان داد.

مقایسه میانگین غلظت آلودگی ها در فاضلاب بیمارستانی و فاضلاب شهری

در بیان انواع مختلف داروهای مصرفی می توان به تأثیر چهارگروه بزرگ داروها بر محیط اشاره کرد:

1-3- هورمون های جنسی:

-هورمون استروژن در آبهای طبیعی در حدود نانوگرم بر لیتر مشاهده شده است.

-شواهدو اسناد زیادی در تحقیقات نشان می دهند که مقادیر هورمون های جنسی حتیبسیار کمتر از mg/l1 بر حیات وحش و طبیعت مؤثر می باشند.

بهعنوان مثال استرادیول که یک هورمون جنسی زنانه می باشد به میزان 20نانوگرم بر لیتر می تواند بر خصوصیات جنسی بعضی ماهی ها اثر بگذارد.

2-3- مواد رادیواکتیو:

70-60% ید 131 که از طریق خوراکی وارد بدن می شود، بوسیله ادرار دفع می شود.

3-3- آنتی بیوتیکها:

-آنتی بیوتیکها یکی از اصلی ترین گروههای دارویی می باشند ، با این وجودهنوز هیچ گونه اطلاعات جامعی درباره اثرات آنتی بیوتیک ها وجود ندارد

- ارتباط آن را می توان با در نظر گرفتن میزان مصرف بررسی نمود و اثرات سمیت بر محیط نیز با احتمال پایداری در باکتری مشخص کرد.

-گزارش شده است که آنتی بیوتیکی که توسط برخی بیمارستانها در اروپا در فاضلاب انتشار می یابد بالغ برmg/l 50 است.

-برای مثال دارویی مثل تتراسایکلین به علت متابولیت بالا نباید وارد فاضلابشود. علاوه بر این شکل مقاوم آن با یون کلسیم ترکیب خواهد شد.

-براساس فرضیه 95% حذف در طی فرآیند تصفیه در تصفیه خانه فاضلاب حداکثرمجموع غلظت تتراسایکلین در فاضلاب حدود mg/l 13 تخمین زده شده است.

-باقیمانده آنتی بیوتیک در محیط ممکن است افزایش مقاومت باکتری ها را باعثشده و یک تهدید جدی برای سلامتی عمومی باشد و بیماریهای مسری که دربیمارستان بوجود می آید حاصل افزایش مقاومت
باکتری هاست.

-براساس تحقیق Stelzer کلبسیلای موجود در فاضلاب شهری 90% مقاومت در برابرآمپلی سیلین و 6% مقاومت در برابر چند نوع (مخلوطی) آنتی بیوتیک دیگر نشانداده است.

-گروه مهمی از آنتی بیوتیکها مثل نیترومیدازول و سولفانامید دارای قابلیت تجزیه بیولوژیکی بسیار کمی
می باشند.

4-3- عوامل متوقف کننده رشد سلولی: (سیستواستاتیک)

-این داروها نسبت به دیگر داروها کمیت پایین تری دارد ولی از نظر کیفی وتأثیر بر محیط گروه مهمی از داروها هستند که خطر زیادی برای انسان و محیطمحسوب می شوند.

-اثرات سرطانزایی، جهش ژنتیکی و اثر سوء بر جنین در اغلب آنها اثبات شده است.

-در آلمان میزان مصرف این ترکیبات بین 400-200 کیلوگرم در سال برآورد شده است.

-پزشکان جهت درمان بیماران سرپایی مقدار زیادی از این داروها تجویز کردهوبیماران سرپایی مقداری از داروی مصرف شده را در منزل و به فاضلاب شهریدفع می نمایند.

-احتمال میزان این مواد در فاضلاب شهری چند نانوگرم بر لیترو در آبهای سطحی زیر یک نانوگرم بر لیتر می باشد.

-غلظت مورد انتظار فاضلابهای بیمارستانی بین 50-5 نانوگرم در لیتر می باشد.

-اثبات شده است که قابلیت تجزیه بیولوژیکی این عوامل (سیتواستاتیک ها) بهطور گسترده ای به ساختار شیمیایی و عمل آنها بستگی دارد.

-بسیاری از مواد فعال بررسی شده میزان بسیار کمی قابلیت تجزیه بیولوژیکی دارند.

-در آزمایش Zahn-wellnes و تست شبیه سازی تصفیه خانه فاضلاب ایفوسفامید توسط باکتری ها تجزیه نشده است.

-بنابراین انتظار می رود مواد فعال بدون هیچ تغییری از تصفیه خانه خارج شده و به آبهای سطحی برسند.

-همانطور که مواد سیتواستاتیک در غلظتهای بسیار بالا در ادرار بیماران وجوددارد بایستی سلامتی پرسنلی که با جمع آوری مواد دفعی بیماران تحت درمان باسیتواستاتیک سروکار دارند در نظر گرفته شود.

4-اثرات زیان بار بیولوژیکی فاضلاب بیمارستانی بر سیستم های فاضلاب شهری :

-زمانیکهمیزان جریان فاضلاب بیمارستانی به تصفیه خانه فاضلاب شهری بیشتر از حداکثرمجاز می شود منجر به پخش آلودگی در محیط طبیعی می گردد.

-بهطور تئوری: میزان جریان فاضلاب (دبی بر حسب m3/s) و میزان بار سطحی (m3/m2/s) از پارامترهای اصلی طراحی واحدهای تصفیه خانه می باشد که درتعریف حداکثر مجاز نقش دارند.

-برای سیستم های فعال تصفیه خانه از قبیل رآکتورها هر گونه افزایش بارهیدرولیکی یا بار آلی و غیرآلی فاضلاب می توان پدیده بار اضافی یا سرریزدر سیستم های تصفیه بدنبال داشته باشد.

-به طور کلی فاضلاب بیمارستانی بار میکروبی بسیار ضعیفی دارد که ناشی ازاستفاده مداوم از مواد ضدعفونی کننده بوده و این باکتریوسایدها می تواننداثر منفی روی فرآیندهای بیولوژیکی در تصفیه خانه داشته باشند.

-حتی با در نظر گرفتن اینکه فاضلاب بیمارستانی پس از ورود به تصفیه خانهفاضلاب شهری رقیق شده اند شواهدی در دست است که این مواد (باکتریوسایدها)می توانند با خاصیت تجمع باعث عدم تعادل در سیستم های آبی شوند.

-بنظر می رسد که جهت حفاظت از محیط طبیعی در برابر پدیده بار اضافی بایستیفاضلاب بیمارستان قبل از ورود به سیستم فاضلاب شهری تصفیه گردد.

باعنایتبه مواردمطرح شده و کثرت مراکز درمانی و بیمارستانها، ضرورت مدیریت فاضلاببیمارستانی یک اقدام الزامی محسوب می گردد . در سالهای اخیر استفاده ازمنابع آب زیرزمینی برای تأمین آب شرب افزایش یافته و در صورت بی احتیاطیدر کنترل آلودگی ها، هزینه های بسیار سنگینی بر مردم و ارگانهای متولیتحمیل خواهد شد.

-برخی عوامل مسبب ایجاد معضلات و عدم توفیق برخی از واحدهای درمانی در مدیریت فاضلاب بشرح ذیل می باشد:

1-کمبود منابع مالی و عدم تخصیص اعتبار و بودجه موردنیاز برای تجهیز بیمارستانها به وسایل و امکانات تصفیه فاضلاب و رفع آلودگی

2-عدم باور برخی مدیران مراکز درمانی به مسائل زیست محیطی و در اولویت قرارندادن موضوع رفع آلودگی در برنامه ریزی های صورت گرفته

3-عدم وجود هماهنگی های لازم در سازمانها و دستگاههای ذیربط در رابطه با رفع آلودگی مراکز درمانی و بیمارستانها

می توان جهت تحقق اهداف سلامت محیط و رعایت مسائل زیست محیطی و انجام اقدامات پیشگیرانه
فعالیت هایی صورت داد که بصورت پیشنهادات زیرقابل ارائه می باشند.

1-تأمین اعتبارات لازم جهت تسریع در روند احداث شبکه و تصفیه خانه فاضلاب شهری به عنوان دریافت کننده نهایی فاضلاب بیمارستانی

2-تخصیص اعتبارات مورد نیاز بخش درمان جهت تجهیز امکانات تصفیه فاضلاب از طریق وزارتخانه مربوطه

3-افزایش اثرگذاری اقدامات کنترلی زیست محیطی در بیمارستانها در زمانارزشیابی عملکرد این مراکز از طرف دانشگاههای علوم پزشکی ذیربط

4-اتخاذ تدابیر لازم از سوی دانشگاههای علوم پزشکی در جهت حذف جیوه و انتخاب جایگزین مناسب

5-نهادینه شدن تصمیم گیریها به نحوی که با تغییر مدیریتها دستخوش تغییر نگردد.

6-افزایش همکاری دانشگاههای علوم پزشکی و شرکت آب و فاضلاب در خصوص فراهمآوردن شرایط تسهیل در اتصال سیستم های تصفیه فاضلاب بیمارستانها به شبکهفاضلاب شهری

5-دستورالعمل دفع بهداشتی فاضلاب بیمارستانی :

1-چنانچه شهری دارای سیستم جمع آوری، تصفیه و دفع فاضلاب در حال بهره برداریباشد دفع فاضلاب بیمارستان به سیستم همانند مشترکین فاضلاب عادی خواهدبود.

2-در مورد شهرهایی که دارای سیستم شبکه جمع آوری فاضلاب بوده و فاقد تصفیهخانه باشند اتصال به شبکه پس از استفاده از سپتیک تاتک و ضدعفونی کاملپساب بلامانع است.

3-در صورت عدم سیستم فاضلاب شهری در شهر سیستم کامل تصفیه فاضلاب برای بیمارستانها الزامیست.

منابع و مأخذ:

1- وبلاگ تخصصی بهداشت محیط بیمارستانها ومراکز بهداشتی درمانی (متون آرشیو موضوعات ، ترجمه : دفع بهداشتی فاضلاب بیمارستانی)

2- اکبرپور فاطمه ، گزارش وضعیت زیست محیطی بیمارستانهای تهران، اداره محیط زیست تهران 1386

3-گزارش خبری روزنامه خراسان 14 مرداد 88

فضای سبز شهری - دوشنبه بیست و سوم اسفند 1389
مدیریت اسید شویی در سیستم های آبیاری قطره ای - دوشنبه بیست و سوم اسفند 1389
فاضلاب "تلخهرود" را از نفس انداخت - دوشنبه بیست و سوم اسفند 1389
تغییر اقلیم و خشکسالی - دوشنبه بیست و سوم اسفند 1389
اشاره ای به سیل قم - دوشنبه بیست و سوم اسفند 1389
مشکل بالکینگ در سیستم لجن فعال - دوشنبه بیست و سوم اسفند 1389
کروژن چیست؟ - دوشنبه بیست و سوم اسفند 1389
آب سنگین و کاربرد آن - یکشنبه بیست و دوم اسفند 1389
مشکل کف کردگی یا فومینگ در تصفیه خانه های لجن فعال - یکشنبه بیست و دوم اسفند 1389
تصفیه خانه آب شرب کوثر - یکشنبه بیست و دوم اسفند 1389
مهمترین علل رایج تخریب سدهای خاکی - یکشنبه بیست و دوم اسفند 1389
آب ها آلوده می شوند و انسان ها به خطر می افتند - یکشنبه بیست و دوم اسفند 1389
باران اسیدی ره آورد كم توجهی به آلاینده ها - یکشنبه بیست و دوم اسفند 1389
آب در فرهنگ ایرانیان - یکشنبه بیست و دوم اسفند 1389
بازدارنده های رسوب در آب شیرین کن ها - شنبه بیست و یکم اسفند 1389
فناوری نانو و فیلتراسیون - شنبه بیست و یکم اسفند 1389
مقایسه بین روش های مختلف شیرین سازی آب - شنبه بیست و یکم اسفند 1389
اساس اسمز معکوس و نانوفیلتر - شنبه بیست و یکم اسفند 1389
دستگاه تهیه آب آشامیدنی از هوا ساخته شد - شنبه بیست و یکم اسفند 1389
انتقال و توزیع آب - شنبه بیست و یکم اسفند 1389
مخازن (tanks) - شنبه بیست و یکم اسفند 1389
لوله و اتصالات - جمعه بیستم اسفند 1389
دورهی طرح در سیستم های انتقال و توزیع آب - جمعه بیستم اسفند 1389
ادامه خشکسالی و صرفه جویی در مصرف آب - جمعه بیستم اسفند 1389
روشهای عمده بهره برداری مصنوعی از آب زیرزمینی - پنجشنبه نوزدهم اسفند 1389
ايستگاه پمپاژ كهنه خانه پیرانشهر - پنجشنبه نوزدهم اسفند 1389
استفاده از سیستم فتو ولتائیک - پنجشنبه نوزدهم اسفند 1389
نصب و اجراي پمپ خورشيدي - پنجشنبه نوزدهم اسفند 1389
دانلود مقالات فصلنامه آب و فاضلاب از1383تا1387 - پنجشنبه نوزدهم اسفند 1389
مصرف تجاری و صنعتی آب - پنجشنبه نوزدهم اسفند 1389
تصفيه آب - پنجشنبه نوزدهم اسفند 1389
پتانسیل و ظرفیت اکسیداسیون ، معیاری برای تعیین آلودگی فاضلابها - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
چرا آب، عجيبترين مايع جهان است؟ - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
قارچها وانواع آن - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
طراحی تصفیه خانه - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
تصفیه خانه فاضلاب اکباتان - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
شوری و سدیمی بودن خاک - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
فلوئور - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
مس - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
جیوه - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
سرب - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
سیانور - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
دسته بندی روش های تصفیه ی فاضلاب - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
فرآیند لجنفعال (Activated Sludge) - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
استفاده از پرمنگنات پتاسیم جهت گندزدایی آب - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
مشکل H2S در شبکه های فاضلاب - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
تاریخچه تصفیه ی آب - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
راکتور بسته ی متوالی Sequencing Batch Reactor - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
تماس دهنده های زیستی چرخان (ROTATING BIOLOGICAL CONTACTORS) - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389
بررسی استفاده از پمپهای خورشیدی در صنعت آب و فاضلاب - چهارشنبه هجدهم اسفند 1389

تعیین دبی آب حامل بار گرمایی و سرمایی - جمعه نوزدهم فروردین 1390
بوستر پمپ - جمعه نوزدهم فروردین 1390
مزایای سیستم لوله كشی كلكتوری - جمعه نوزدهم فروردین 1390
شبكه آب رسانی - جمعه نوزدهم فروردین 1390
جدول استاندارد خروجي فاضلاب ها - جمعه نوزدهم فروردین 1390
شبکه های فاضلاب - جمعه نوزدهم فروردین 1390
تصفيه پساب هاي صنعت آبكاري - جمعه نوزدهم فروردین 1390
فلزات سنگین در فاضلاب - جمعه نوزدهم فروردین 1390
وبا - سه شنبه شانزدهم فروردین 1390
سالمونلازیس - سه شنبه شانزدهم فروردین 1390
شيگلا - سه شنبه شانزدهم فروردین 1390
يرسينيا انتروكوليتيكا - سه شنبه شانزدهم فروردین 1390
طرح و محاسبه سپتیک تانک - یکشنبه چهاردهم فروردین 1390
لوله های مورد استفاده در شبکه جمع آوری فاضلاب - یکشنبه چهاردهم فروردین 1390
خوردگی میکروبیولوژی و نحوه کنترل آن - یکشنبه چهاردهم فروردین 1390
سیستم های بالابری در چاه - یکشنبه چهاردهم فروردین 1390
پرآب ترین جلگه ایران کلافه از پیامد های سدسازی - یکشنبه چهاردهم فروردین 1390
کمبود آب یک میلیارد نفر از ساکنان زمین را تهدید می کند - یکشنبه چهاردهم فروردین 1390
سدسازی تنها راهکار تأمین آب نیست - یکشنبه چهاردهم فروردین 1390
روشهای آبرسانی - شنبه سیزدهم فروردین 1390