مکانیسمهای تولید و تشخیص بو در فاضلاب 1

مكانيسمهاي توليد و تشخيص بو

هر كسي كه با امور مربوط به فاضلاب سر و كار داشته باشد می داند که همواره در تاسیسات جمع آوری تصفیه و دفع فاضلاب بوهای مشخصی تولید می شود در برخی از موارد تولید بو آنقدر زیاد و بوها آنچنان مشمئز کننده است که موجب ناراحتی و اذیت و آزار کارکنان همسایگان و عابرین می شود علاوه بر این تولید بو که معمولا ناشی از عفونی شدن فاضلاب است ممکن است ضرر های مادی نیز در برداشته باشد مشکلاتی نظیر خوردگی تاج لوله های بتنی شبکه جمع آوری فاضلاب شهری بالا رفتن خطر بروز پدیده بالکینگ و احتمال وقوع اختلال در تصفیه فاضلاب از جمله مسائلی است که بر اثر عفونی شدن فاضلاب در شبکه و قبل از ورود آن به تصفیه خانه بوجود می آید .

گرچه برای جلوگیری از ناراحتی همسایگان مجاور تصفیه خانه های فاضلاب می توان این تاسیسات را حتی المقدور دور از مناطق مسکونی احداث کرد و معمولا ضوابطی برای حداقل فاصله تصفیه خانه تا مناطق مسکونی وجود دارد ولی باید توجه داشت که اولا با دور شدن تصفیه خانه طول خط انتقال بیشتر می شود و مساله عفونی شدن فاضلاب و مشکلات ناشی از آن تشدید می گردد ثانیا مساله ناراحتی کارکنان و احتمال ایجاد اختلال در امر تصفیه به قوت خود باقی می ماند .

بنابراین طراحی اجرا و راهبری تاسیسات فاضلاب شهری باید به گونه ای انجام شود که حتی المقدور فاضلاب عفونی نشود و در صورتی که به علت محدودیتهای فنی و یا رعایت مسائل اقتصادی عفونی شدن فاضلاب و تولید بو اجتناب ناپذیر باشد باید برای تخلیه و کنترل بو چاره اندیشی شود .

در این مطلب سعی شده است که به سوالات زیر پاسخ داده شود .

.بو چیست

.تشخیص بو توسط انسان چگونه هست

.حدود آستانه قابلیت ردیابی قابلیت تشخیص و آزاردهندگی برای هر بویی چگونه تعریف و مشخص می شود .

.برای جلوگیری از عفونی شدن فاضلاب در تاسیسات فاضلاب شهری و به ویژه شبکه جمع آوری و خطوط انتقال فاضلاب چه باید کرد.؟

.برای کنترل بو و پیشگیری زیانهای ناشی از آن چه راههایی وجود دارد

---

·تعریف بو
بو عبارت از حساسیت ایجاد شده در اثر تحریک ارگانهای بویایی به علت وجودبعضی از مواد خاص در هوای استنشاق شده است . خاصیت یک ماده که باعث تحریکحس بویایی می شود اصطلاحا خاصیت « بوزایی » نام دارد اثرات بو بر انسانبیشتر جنبه روانی دارد و اثر فیزیکی آن غالبا زیاد نیست . مثلا بوی کودحیوانی برای یک شهروند که هراز گاهی باآن مواجه می شود بوی بد و نامطبوعیاست ولی همین بو برای یک کشاورز که دائما با کود حیوانی سرو کار دارد بوینامطبوعی نیست .
ساختمان فیزیکی و شیمیائی و خواص مولکولی اغلب مواد بوزا باعث تحریکسلولهای حساس ارگانهای بویایی و در نتیجه احساس بو می شود . این تحریکممکن است دارای یک یا چند شکل انرژی باشد . شکل های مهم انرژی که باعثتحریک حس بویایی می شود به شرح زیر است :
انرژی قطبی یا الکترو مغناطیسی : انرژی قطبی باعث انتشار و احساس بو در یک فاصله در جهت عکس حرکت باد می شود.
انرژی یونی: یون های موجود در محلول روی مخاط بینی باعث پیدایش عکس العملشیمیائی می شود . این عکس العمل ناشی از عدم تعادل الکترونی یونهای مذکوراست.
انرژی (نیروهای )واندروالسی: انرژی موجود بین مولکولهاکه چگالی نسبی یاچگالی یک ماده و حالت گاز مایع یا جامد بودن آن را مشخص می کند.
انرژی کاتالیزوری : هوا و بعضی از ترکیبات یا عناصر دیگر به عنوانکاتالیزور در واکنش های مربوط به مواد بوزا که منجر به تحریک ارگانهایبویایی بدن می شود دخالت می کند
انرژی (نیروی ) ارتعاشی: وقتی که نیروهای واندروالسی نیروهای یونی ونیروهای قطبی وجود داشته باشد ارتعاش های منظم و هماهنگی را بوجودمی آورد. این ارتعاشات دارای فرکانس های متمایز برای هر ماده است و بوی خاص آن راقابل تشخیص می کند .
·تشخیص بو
اعصاب بویایی شامل چندین نوع سلول مختلف است که هر دسته به یک نوع محرکخاص واکنش نشان می دهد . در شرایط عادی و در هنگام تنفس معمولی هوا ازدهلیز بینی عبور می کند و در موقع جویدن یا خوردن غذا هوا از طریق دهانبه ریه وارد می شود . در قسمت عقب سقف حفره بینی یک غشاء مخاطی قرار داردکه بشره یا پوشش یویایی در بالای آن واقع شده است . بشره بویایی محلاستقرار سلولهایی عصبی است که نقش اصلی در احساس بو و رایحه دارند .انتهای بعضی از این اعصاب بویایی بوسیله تاژکهای مو مانند ی تا لایه مخاطیادامه یافته است . انواع سلول (عصب بویایی ) موجود در بشره بویایی کهتعداد آنها به دهها هزار می رسد عبارت است از : سلولهای ستونی یا محافظ کهپیکره و کالبد بشره بویایی ا زآن ساخته شده است سلولهای پایه ای که درواقع سلولهای جوان ستونی هستند که پس از مرگ آنها جای آنها را پر می کنندسلولهای عصبی که دو قطبی هستند و به سلولهای پیاله ای مشهور شده اند وتعداد آنها بالنسبه کمتر است و بالاخره نوع پنجم سلولها که در اثر تماسبا مواد شیمیائی بوزا نظیر کلروآمونیاک واکنش نشان داده و باعث احساس دردمی شوند تارهای عصبی از بشره تا پیاز بویایی ادامه یافته است پیاز بویایییک بخش کوچک و مستقل مغز است که در پشت چشم ها و در بالای دهلیز بینی و درزیر بخش پیشین مغز قرار دارد .
هوای عبوری از سوراخ های بینی قبل از رسیدن به سلولهای عصب بویایی تهویه(فیلتر و گرم ) می شود تارهای عصبی پیام های بویایی را از سلول به پیازبویایی عبور می دهند . بعضی از بوها بوسیله سلولهای پوست بدن حس شده وپیام های بویایی از آنها به پیاز بویایی مغز می رسد تا پیام پیچیده بویاییتکمیل گردد.
.نکات قابل توجه در تولید و تشخیص بو
ارتباطات بویایی بین موجودات زنده نظیر سایر شکل های ارتباطی از ابتداوجود داشته است بعضی از حشرات نظیر زنبور عسل و مورچه ها حس بویایی بسیارقوی و حساسی دارند و از آن به عنوان یک وسیله بسیار خوب ارتباطی استفادهمی کنند وجود زبان به عنوان یک وسیله ارتباطی بسیار مناسب در انسان سببشده است که نیاز وی به استفاده از حس بویایی به عنوان وسیله ارتباطی ازبین برود در نتیجه بجز در شرایط خاص انسان از حس بویایی دقیق و حساسیبرخوردار نیست بسیاری از مردم از تشخیص بعضی از بوهای خاص ناتوان هستندولی به سایر بوها بسیار حساسند برخی از مواد مولد بو در غلظتهای کم بیش ازغلظت های زیاد باعث تحریک عصب بویایی می شود مثلا هیدروژن سولفوره که دراثر عفونی شدن فاضلاب از احیاء سولفات حاصل می شود در غلظتهای بسیار کمبراحتی قابل تشخیص است و بویی شبیه بوی تخم مرغ گندیده دارد ولی اگر غلظتآن بیش از 400 قسمت در میلیون باشد اعصاب بویایی را از کار می اندازد و بیبو بنظر می آید در حالی که این گاز در غلظت های بالا مرگ آور است . اینخاصیت و بسیاری از خواص دیگر بوهای تولیدی توسط موجودات زنده و تنوعگیرنده ها ی مختلف در بدن برای یک نوع بوی خاص باعث شده است که کنترل بوبه عنوان یک مساله بسیار پیچیده برای مهندسان مطرح باشد اینک چند نکتهجالب دیگر در مورد بویایی ذکر می شود :
.عکس العمل همه حیوانات و حشرات نسبت به مواد مولد بو حالت انتخابی دارد .یعنی در حالی که یک حیوان نسبت به یک بو ی خاص بی اعتنا است حیوان دیگریا ز همان نوع نسبت به همان بو بسیار حساس است .
.غالب ماهی ها پرندگان حشرات و بطور کلی حیوانات به کمک حس بویایی مسیرهای رفت و برگشت و قلمرو زندگی خود را مشخص و جفت دوست یا دشمن خود راشناسایی می کنند .
.یک ماده مشخص ممکن است خاصیت تولید بوی متفاوت داشته باشد یعنی مقدارثابتی از یک ماده معین در شرایط مختلف مقادیر متفاوتی بو تولید می کند.
.مواد مشابه گاهی اوقات بوهای بسیار متفاوتی تولید می کند این موضوع در مورد ایزومر های مواد نیز مصداق دارد.
.بعضی از مواد ممکن است چند نوع بوی متفاوت تولید کند این خاصیت معمولا به غلظت ماده مولد بو بستگی دارد
.موادی که وزن مولکولی آنها زیاد است معمولا بو تولید نمی کند . این مواد غالبا در آب نیز حل نمی شود و فرار هم نیست .
.حس بویایی انسان با ازدیاد سن کاهش می یابد بطوری که حساسیت یک شخص درتشخیص بو در سنین 20 ،60 ،80 سالگی در مقایسه با زمان تولد به ترتیب 18،62،72 در صد کاهش می یابد . یعنی یک شخص 80 ساله فقط 28 درصد قدرت بویاییبدو تولد خود را دارا می باشد .
.در حالت عادی از بدن هر انسان هفت نوع بوی خاص ساطع می شود که برای هرشخصی جنبه اختصاصی دارد . و حیوانات اهلی بوسیله آن صاحبان خود را از میاندیگران شناسایی می کنند .
.احساس بو فقط بوسیله بشره بویایی مخاط بینی صورت نمی گیرد بلکه بخش های دیگر سطح بدن نیز ممکن است در تشخیص بو نقش داشته باشد .
.حس بویایی ممکن است توسط بعضی از مواد بوزا سریعا آسیب دیده و از کار افتاده شود . ولی این امر در مورد همه مواد مصداق ندارد .
.حس بویایی انسان قادر است متجاوز از پنج هزار نوع بوی متفاوت را تشخیصدهد در حالی که حس چشایی فقط تعداد انگشت شماری مزه را تشخیص می دهد .
.دو یا چند بو ممکن است اثر یکدیگر را خنثی کند و مخلوط آنها فاقد بو شود .
.بعضی بوها ممکن است همواره برای همه افراد و حتی همه موجودات زنده خوشایند و مطبوع باشد
.بعضی از بوها بویژه آن دسته از بوهایی که به پ هاش بستگی دارد در حقیقتعواملی برای احساس درد از طریق عصب بویایی است و نباید آن را به عنوان بوبه حساب آورد .
.غالبا تاثیر بوها بر افراد جنبه روانی دارد .
.بسیاری از بیماری ها از جمله بیماری های منتقله توسط آب بوهای مخصوص خود را دارد که بوسیله آن قابل تشخیص است .
.اکثر افراد بوسیله سوراخ سمت چپ بینی خود بوها را بهتر از سوراخ سمت راست آن تمیز می دهند .
.پلی مری شدن مواد باعث جلوگیری یا سلب خاصیت بوزایی آن می شود .
.ترکیبات حاصل از شکست پلی مری ها نظیر تری میتل آمینو اسکتول معمولا بوییمشمئز کننده تولید می کند(اسکتول یک ترکیب سفید رنگ کریستالی آلی است کهاز تجزیه مواد پروتئینی در دستگاه گوارش حاصل می شود و بطورطبیعی در مدفوعوجود دارد . در صنعت عطر سازی از این ترکیب برای تثبیت رایحه ها استفادهمی شود )
.خاصیت بوزایی بسیاری از مواد در اثر اکسید یا احیاء شدن از بین می رود(ازن دهی کلر زنی و اضافه کردن آب آهک نمونه های خوبی در درک این مطلب است)
.خاصیت بوزایی مواد بر اثر تابش پرتو های یونساز تغییر می کند .
.خاصیت بوزایی مواد وقتی که در معرض امواج مافوق صوت یا امواج کوتاه قرار می گیرد تغییر می یابد .
.معمولا رطوبت باعث تداوم و تشخیص بهتر بو ها می شود .
.احساس بو معمولا بر اثر واکنش های کاتالیزوری صورت می گیرد.
.مشخصات عمومی مولکولها ی مولد بو
بعضی از مشخصه های عمومی و مولکولهای تولید کننده بو که در تصمیم گیری برای جلوگیری از پیدایش بو یا کنترل آن تاثیر دارد به شرح زیر است :
.ترکیباتی که از مولکولهای متفاوت تشکیل شده است ممکن است بوی مشابه داشتهباشد مثلا کافور و الکل سیلیکونی با وجود تفاوت ساختمان مولکولی بوییکسانی دارند .
.ترکیباتی که ساختمان مولکولی بسیار مشابهی دارند ممکن است بوهای متفاوتداشته باشد البته در هر حال وقتی که تفاوت ساختمان مولکولی ناچیز استتفاوت بوها هم ناچیز است .
.عناصری که به طور مستقل در طبیعت یافت می شود معمولا در شرایط عادی بی بو هست .
.تا کنون هفت عنصر مستقل که مولد بو هست (البته در طبیعت بطور مستقل یافتنمی شود ) شناخته شده است این عناصر عبارت است از فلئور کلر برم ید فسفرآرسنیک و ازن این عناصر فقط دو نوع بو تولید می کند : بوی هالوژنی و بویسیر که البته این بوها احتمالا جزء بوهای اصلی و خالص هست .
.عناصر بودار معمولا دارای ظرفیت بالا می باشد هالوژن ها در گروه 7 اکسیژن(ازن)در گروه 6 و فسفر و آرسنیک در گروه 5 جدول تناوبی عناصر قرار دارد.
.خاصیت غیر فلزی با خاصیت بوزایی ارتباط تنگاتنگ دارد عناصری که در قسمتهای تحتانی رده بندی نیروهای الکترو شیمیائی عنصرها قرار دارد معمولا بوتولید می کند .
.خاصیت فلزی عناصر با خاصیت بوزایی در تضاد است .عناصر گروه 1و2 جدولتناوبی و عناصر موجود در بخش فوقانی سری های الکترو شیمیائی معمولا بی بوهست .
.ترکیبات گوگرد سلنیم و تلوریوم معمولا بویی شبیه مواد فاسد شده دارد در حالی که ترکیب مشابه اکسیژنی آنها بی بو است .
.ترکیبات فسفر بیسموت و آرسنیک بویی شبیه بوی سیر دارد .
.ایزومر های خطی و زنجیره ای شاخه دار پارافین ها بویی شبیه یکدیگر دارد.
.وجود یک اتم کربن نوع سوم معمولا بویی شبیه بوی کافور را سبب می شود .
.اثربوی ناشی از مواد فنلی بسیار قوی است و معمولا بر بوی ناشی از گروههای اتر الکیلی و گروه آمینو غلبه می یابد.
.وجود یک گروه هیدروکسیلی مثل الکل آلیفاتیک معمولا باعث کاهش یا توقف بو می شود
.اسید های معطر معمولا فاقد بو هست در حالی که اکثر اسیدهای آلیفاتیک بر حسب مقدار فراریت بو تولید می کند .
.ترکیبات معطر آلی کاملا احیاء شده (ترکیبات حلقوی اشباع شده ) بویی شبیهبوی مواد چرب دارد و مثلا بوی سیکلو هگزان و بوی اسید هگزاهید رو بنزنیمشابه است .
.ترکیبات آلی که در ساختمان حلقوی آنها متجاوز از یک نوع اتم وجود دارد و کاملا احیاء شده هست بویی شبیه بوی مواد دارد .
.استرها (ترکیبات حاصل ترکیب یک الکل با یک اسید آلی ) معمولا رایحه مطبوعی شبیه بوی میوه ها تولید می کند
.مواد بوزایی که خاصیت فرار بودن و میل به انجام واکنش های شیمیائی آن قوی تر است بوی قوی تری تولید می کند و بالعکس .
.استر های دی اسید ها رایحه معطر و استر های دی هیدریک الکل ها بوی نامطبوع ملایم دارد
.« لاکتون ها » بوی مطبوعی شبیه بوی استر دارد .
.ترکیبات هالاید الکیل ها بوی شیرین و دل نشین دارد که با افزایش وزن اتمیهالوژن ها (از کلر به برم و از برم به ید )شدید تر می شود . وجود دو یاسه اتم هالوژن اثر بویایی را افزایش می دهد
.« آمین ها» در غلظت های زیاد بوی آمونیاکی و در غلظت کم بوی ماهی می دهد .
.ترکیبات نیتروژن معمولا بویی شبیه بوی حیوان دارد و ترکیبات فاقد نیتروژن معمولا بوی مذکور را ندارد
.وجود اکسیژن در ترکیبات غالبا باعث تولید بوی خوش می شود (مثل نیترات استر ها و لاکتون ها )
.بیشتر « نیتریل ها »بویی شبیه بوی بادام تلخ تولید می کند .
.ترکیباتی که درآن یک عنصر با ظرفیتی کمتر از حداکثر ظرفیتش هست معمولابوی نامناسب دارد (مثل هیدروژن سولفوره و الکل ها ی گوگرد دار ).
.ترکیبات آرسنیک معمولا بویی شبیه بوی سیر یا بوی بد دارد به استثنا ء وقتی که اسید عضوی از یک حلقه ناهمگن باشد .
.معمولا وقتی ترکیبات اتر و استر مخلوط می شود بوی گروه استر ها غالب است .
.معمولا ایجاد یک شاخه روی زنجیره ساختمانی مواد تولید بو را تشدید می کند
.معمولا رابطه معینی بین بوی ایزومر ها و تفاوتهای مهم سازه ای مواد وجود ندارد .
.ایزومر هایی که سازه مشابه دارد معمولا بویی شبیه یکدیگر تولید می کند وباافزایش اختلاف در سازه های مولکولی بوی تولید شده نیز تغیییر می یابد
.موقعیت یک زنجیره جنبی در ساختمان یک ترکیب بربوی تولیدی آن اثر می گذاردو هر چه زنجیره جنبی به یک گروه قطبی نزدیکتر باشد بوی تولید شده قوی تراست
.موقعیت ایزومریسم در حلقه بنزنی بر مقدار تولید بو اثر کاملا مشخصی داردمثلا «اتر های ارتوبایفینل »دارای بو و «اتر های پارا –بایفینل » فاقد بوهست .
.ترتیب 1،3و4 در حلقه بنزنی معمولا باعث تولید بوی مطبوع می شود مگر وقتی که وزن مولکولی گروه جانشین شده زیاد باشد .
.«جانشینی پارا » اغلب باعث تولید بویی شبیه بوی ملایم بادیان دومی می شود
.«جانشینی –متا » معمولا باعث تشدید و تندی بو می شود .
.« جانشینی –ارتو» غالبا باعث تولید بویی شبیه بوی گل ها می شود .
.وقتی که متیل و کلر به عنوان جانشین وارد حلقه بنزنی می گردد تاثیر کلر در تولید بو بیش از اثر متیل است .
·بوی یک ترکیب معطر جانشین شده بیش از آنکهبه ماهیت آن وابسته باشد به موقعیت آن بستگی دارد
·«استر و ایزومر ها»ممکن است بوهای متفاوتی داشته باشد ولی این تفاوت چندان زیاد نیست .
·در نهایت می توان نتیجه گیری کرد که مقدار و نوع بو از طریق ترتیب سازهای مولکولها قابل تعیین است وقتی که رادیکال های مولد بو ترتیب عمومی رااصلاح می کند اثر شان در مرتبه ثانوی خواهد بود البته مشکل اصلی به موضوعرده بندی ماهیت بوها مربوط می شود و اگر این مشکل بر طرف گردد و تعریفواقعی کیفیت یک بو مسیر شود می توان با منطق و دقت کافی بی نظمی در ترتیبرا کاهش داد و رابطه ای بین بو و ساختار شیمیائی مواد را دقیقا آشکار کرد .
تولید بو در تاسیسات فاضلاب شهری
تاسیسات فاضلابی باید به گونه ای طراحی و اجرا شود که احتمال تولید بو درآنها وجود نداشته باشد اما در مواردی که به لحاظ مسایل فنی و اقتصادی نمیتوان از تولید بو جلوگیری کرد باید برای کنترل بو چاره اندیشی شود .
برای ممانعت از تولید بو در تاسیسات فاضلاب شهری آسانترین روش جلوگیری ازماندن طولانی فاضلاب در شرایط بی هوازی است . علاوه بر این باید ازپراکندگی مواد معلق فاضلاب در سطح زمین و ته نشین شدن آن در تاسیساتفاضلابی جلوگیری کرد . میزان تولید بو در واحدهای مختلف تاسیسات فاضلابهمواره یکسان نیست و امکان تولید بو با افزایش دمای محیط و افزایش ضریبرشد ویژه باکتری های اختیاری و بی هوازی افزایش می یابد . در واحد هاییچون برکه های تثبیت اختیاری که یک لایه هوازی سطح لایه بی هوازی را میپوشاند خطر تولید بو به حداقل می رسد زیرا در این واحدها بیشتر گازهایمولد بو به هنگام عبور لایه هوازی تغییر ماهیت می دهد و خاصیت بو زایی خودرا از دست می دهد . خوشبختانه در سالهای اخیر برای تغییر ماهیت ترکیباتمولد بو در واحد های تصفیه خانه فاضلاب شهری از تکنیکهای ساده و کم هزینهبا بازده بالا با موفقیت بهره گیری شده است . صافی های بیولوژیکی که به آن اشاره خواهد شد نمونه یی از این دست است.با بهرهگیری از این تکنیک هاتغییر ماهیت گازهای مولد بو و تبدیل به آن به گازهای فاقد بو به آسانیقابل انجام است .
2-1 منابع اصلی تولید کننده بو در تاسیسات فا ضلاب شهری
اسامی و خواص مهم عناصر و ترکیبات مولد بو در تاسیسات فاضلاب شهری درجدول شماره 1 آمده است . این ترکیبات ممکن است در فاضلاب شهری لجن حاصلازتصفیه فاضلاب و یادر فاضلاب صنایعی که به فاضلاب شهری وارد می شود وجودداشته و یا در اثر تجزیه ترکیبات موجود در فاضلاب در غیاب اکسیژن دربخشهای مختلف تاسیسات فاضلاب شهری تولید شود . تولید بو در تاسیسات فاضلابشهری معمولا ماحصل فعالیتهای بیولوژیکی است . در اغلب موارد در نتیجهتجزیه مواد آلی نیتروژن دار و مواد آلی گوگرد دار توسط باکتری های بیهوازی بو تولید می شود . گاز تولید شده از فاضلاب شهری که اصطلاحا به آنگاز «لوله فاضلاب » می گویند . معمولا از متان دی اکسید کربن هیدروژنسولفوره هیدروژن و آمونیاک تشکیل شده است. در گاز «لوله فاضلاب » مقادیرزیادی از مواد بسیار بدبو نظیر استکولها انیدول ها و مرکاپتانت ها آمینها و ترکیباتی از این قبیل وجود دارد. جدول شماره 1-1 مشخصات مهم اینترکیبات را نشان می دهد.
تولید ترکیبات مولد بو در هر نقطه از تاسیسات فاضلاب شهری که فاضلاب یامواد جامد آن برای مدتی در شرایط بی هوازی باقی بماند امکان دارد . باقیماندن مواد تحت شرایط بی هوازی ممکن است در نتیجه ایجاد کف رسوب و یا موادمعلق باشد علاوه بر این وجود کف آب غلیظ در سطح فاضلاب از نفوذ اکسیژن هوابه داخل آن جلوگیری و سرعت تجزیه مواد در شرایط بی هوازی را تشدید می کند
تجزیه مواد آلی توسط باکتری ها (به استثنا ء باکتری های گونه سینوباکتریاکه قادر به انجام فرآیند نور ساخت «فتوسنتز» هستند) از طریق واکنشهایاکسید اسیون و احیاء انجام می شود . در این واکنش ها معمولا ماده آلی بااز دست دادنالکترون اکسید می شود . چنانچه اکسیژن محلول وجود داشته باشداکسیژن به عنوان گیرنده الکترون عمل می کند . در غیاب اکسیژن نیتروژننیتراتی به عنوان گیرنده الکترون عمل کرده و به گاز نیتروژن یا آمونیاکتبدیل می شود . پس از اتمام نیترات گوگرد سولفاتی به عنوان گیرنده الکترونعمل کرده و به هیدروژن سولفوره تبدیل می شود . این مرحله در حقیقت ابتدایمرحله عفونی شدن فاضلاب است . پس از تمام شدن سولفات کربن موجود در کربناتبه عنوان گیرنده الکترون عمل کرده و به گاز متان تبدیل می شود . با تمامشدن کربنات فرآیند تخمیر مواد آلی شروع می شود . در هنگام تخمیر بخشی ازعناصر موجود در مواد آلی به عنوان دهنده الکترون و بخش دیگر به عنوانگیرنده الکترون عمل می کنند . (جدول شماره 2-2 )
مواد کوچک مولکولی که از اکسید اسیون مواد پلیمری بزرگ مولکول فاضلاب درمراحل تخمیر اسیدی حاصل می شود غالبا مولد بو ی بد هست . اضافی کردن موادپلیمری برای عمل آوری لجن قبل از تغلیظ یا آبگیری این فرآیند را تشدید میکند. همچنین برای احتراق کامل گازهای تولید کننده بو در دستگاههای لجن سوزبه حرارت بسیار بالا نیاز است . احتراق ناقص مواد آلی در حرارت های پایینسبب می شود که مقداری گاز بد بو در لجن سوز ها تولید و به هوا وارد شود .
مواد مولد بو غالبا در سطوح تیره ناصاف و متخلخل جذب شده و برای مدتهایبسیار طولانی حتی پس از شستشوی آنها در آنجا باقی مانده و تولید بو میکنند . دیوار و سقف تصفیه خانه ها لباس کارکنان و اتومبیل های ورودی بهتصفیه خانه از جمله محل هایی است که مواد مولد بو در آنها جذب شده و برایمدت ها بو ایجاد می کند . جدول شماره 2-3 محلهای تولید یا تجمع مواد بد بودر تصفیه خانه های فاضلاب را نشان می دهد .
2-1-1 سولفید هیدروژن (هیدروژن سولفوره )
در مدفوع انسان مقداری گوگرد و در آب شرب معمولا مقداری سولفات وجود دارد. بنابراین غلظت این مواد در فاضلاب شهری در حدی است که گوگرد کافی بهصورت آلی یا معدنی برای مصرف باکتری های احیاء کننده سولفات و تولید گازسولفید هیدروژن وجود دارد .
سولفید هیدروژن با فرمول H2S یکی از متداول ترین گازهای بد بویی است که درشبکه جمع آوری و یا در تصفیه خانه فاضلاب تولید می شود . همانگونه که قبلاگفته شد در غیاب اکسیژن و پس از اتمام نیترات سولفات به عنوان گیرندهالکترون عمل کرده و به گاز سو لفید هیدروژن احیاء می شود .

جدول 2-2 سیستم های تولید ADP

ATPانرژی+فسفات ADP

الف : فتو سنتز

محصول نهایی

گیرنده هیدروژن(الکترون )یا اکسید کننده

عنوان فرآیند

ب:

اکسیداسیون و

احیاء بیولوزیکی

گاز کربنیک آب نیترات

سولفات فسفات

اکسیژن مولکولی محلول

1- تنفس

گاز نیتروژن گاز آمونیاک

گا زهیدروژن سولفوره

نیتروژن نیتراتی

گوگرد سولفاتی

کربن کربناتی

2- تنفس بی هوازی

- احیاء نیترات

- احیاء سولفات

- احیاء کربنات

اتانول گاز کربنیک

اسیدهای چرب هیدروژن

ماده آلی به عنوان دهنده و گیرنده (الکترون )عمل میکند

3- تخمیر (به شکلهای مختلف

حلالیتاین گاز در فاضلاب خانگی بسیار بالا است . به طوری که در دمای 30 درجهسلسیوس حدود 2800 میلی گرم و در 5 درجه سلسیوس حدود 5650 میلی گرم از آندر هر لیتر فاضلاب حل می شود . گاز سولفید هیدروژن بسیار بد بو است و بوییشبیه بویی تخم مرغ گندیده دارد . این گاز شدیدا سمی و بسیار خورنده است .گاز سولفید هیدروژن در جداره بالای خطوط جمع آوری و انتقال فاضلاب و سقفمخازن نگهداری فاضلاب جمع و باکتریهای اکسید کننده گوگرد آن را به اسیدسولفریک تبدیل می کنند که خورندگی آن بسیار بالا است سمیت این گاز در حدسمیت گاز سیانید هیدروژن ( (HCNاست .

اگر غلظت گاز سولفید هیدروژن در هوا به 225 قسمت در میلیون برسد موجب مرگانسان خواهد شد . حداکثر غلظت مجاز هشت ساعته سولفید هیدروژن حدود 20 قسمتدر میلیون است. وقتی که غلظت سولفید هیدروژن نسبتا بالا باشد انسان برایچند لحظه بوی آن را تشخیص می دهد ولی این گاز بلافاصله سیستم بویایی رافلج کرده و انسان قادر به تشخیص بوی آن نخواهد بود . این ویژگی موجب مرگانسان در اثر استشمام این گاز می شود .
در PH حدود 9متجاوز از 99 در صد سولفید هیدروژن در
آب بصورت یون هیدروژن سولفید (( HS-حل می شود . در PHحدود 5 فقط یک درصداز این گاز در آب یونیزه می شود . بنابراین مشکل تولید بو توسط گاز سولفیدهیدروژن در pHهای قلیایی به حداقل و در PHهای اسیدی به حداکثر می رسد.معمولا اگر PH فاضلاب شهری بیش از 8 باشد مشکل تولید بو توسط سولفیدهیدروژن جدی نخواهد بود .
بهمین دلیل است که اختلاط آهک با فاضلاب می تواند در کنترل بو مؤ ثر باشد

آبهای زیرزمینی - جمعه بیست و دوم بهمن 1389
کاویتاسیون در سیالات - جمعه بیست و دوم بهمن 1389
گزارش موردي تهديد رودخانه حبله رود گرمسار بوسيله آلاينده هاي نفتي و… - جمعه بیست و دوم بهمن 1389
داروهایی از فاضلاب و خاک - جمعه بیست و دوم بهمن 1389
آب های فانتزی - پنجشنبه بیست و یکم بهمن 1389
تصفیه آب با امکانات محدود - پنجشنبه بیست و یکم بهمن 1389
Piping پایپینگ - پنجشنبه بیست و یکم بهمن 1389
تصفیه آب و فاضلاب - چهارشنبه بیستم بهمن 1389
راهنمای نمونه برداری و انجام آزمایشات الزامی تصفیه خانه های فاضلاب - چهارشنبه بیستم بهمن 1389
اندازه گیری تری نیتروتولوئنِ(TNT)در آب - چهارشنبه بیستم بهمن 1389
سختی آب Hardness - سه شنبه نوزدهم بهمن 1389
آموزش کامل اتوکد - سه شنبه نوزدهم بهمن 1389
فاضلاب و مسائل مربوط به آن - سه شنبه نوزدهم بهمن 1389
نیروهای هیدرواستاتیک - دوشنبه هجدهم بهمن 1389
نقش آب در انتقال بيماري ها - دوشنبه هجدهم بهمن 1389
مروری بر تحلیل فراوانی در هیدرولوژی - دوشنبه هجدهم بهمن 1389
فاضلاب صنعتی - دوشنبه هجدهم بهمن 1389
آزمایش میکروبی آب - یکشنبه هفدهم بهمن 1389
دستورالعمل بهره برداری و نگهداری از شبکه های جمع آوری فاضلاب شهری - یکشنبه هفدهم بهمن 1389
کلیات تصفیه فاضلاب - یکشنبه هفدهم بهمن 1389
آلودگی های آب - شنبه شانزدهم بهمن 1389
دستورالعمل حفاظت و ایمنی کار در بهره برداری و نگهداری تاسیسات برقی و مکانیکی ایستگاه های پمپاژ و چاه - شنبه شانزدهم بهمن 1389
خواص غیرعادی آب - شنبه شانزدهم بهمن 1389
طرح تصفیه خانه فاضلاب شهر مراغه - شنبه شانزدهم بهمن 1389
آزمايش التور در آب و فاضلاب - جمعه پانزدهم بهمن 1389
راهنمای ثبت گزارش روزانه بهره برداری تصفیه خانه آب ( سیستم های پولساتور - اکسیلاتور-انعقاد ) - جمعه پانزدهم بهمن 1389
آب - جمعه پانزدهم بهمن 1389
روش های خالص سازی آب با به کارگیری فناوری نانو - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
20 نکته در مورد آب - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
شوری در خاک و آب - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
آب معدني - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
سیستم زهکشی چند جریانه آب و فاضلاب - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
مطالبی از دنياي آب - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
زلزله و آلودگي آب هاي زيرزميني - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
تاریخچه شرکت آب و فاضلاب استان کهگیلویه و بویر احمد - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
بتن ریزی در زیر آب - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
گیاه پالایی - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
راهنمای بهره برداری از حوضهای زلال ساز مرکب (نوع پولساتور) - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
PCBs - پنجشنبه چهاردهم بهمن 1389
بالانتلیوم کولای - چهارشنبه سیزدهم بهمن 1389
شیگلا shigella - چهارشنبه سیزدهم بهمن 1389
آرسنيك - چهارشنبه سیزدهم بهمن 1389
مجموعه مستندات علمی و اجرایی ( دستورالعمل ، استاندارد و ... ) بخش کنترل کیفیت و بهداشت آب و فاضلاب ش - چهارشنبه سیزدهم بهمن 1389
تصفیة فاضلاب و محیط زیست - چهارشنبه سیزدهم بهمن 1389
تصفية فاضلاب بهداشتي - سه شنبه دوازدهم بهمن 1389
دستورالعمل برآورد و تخمین آب به حساب نیامده غیرفیزیکی - سه شنبه دوازدهم بهمن 1389
پمپ های فاضلاب - سه شنبه دوازدهم بهمن 1389
آیا می دانید تصفیه آب و فاضلاب - دوشنبه یازدهم بهمن 1389
معرفی رشته عمران - آب و فاضلاب - دوشنبه یازدهم بهمن 1389
كاربرد GIS در صنعت آب و فاضلاب - دوشنبه یازدهم بهمن 1389

اندازه گيري هدايت الكتريكي آب - جمعه بیست و چهارم دی 1389
تعيين اكسيد كلسيم به روشوزني - جمعه بیست و چهارم دی 1389
واحدهای اندازه گیری و معادل آنها - جمعه بیست و چهارم دی 1389
لیست معرفهای شیمیائی و تهیه محلول آن - جمعه بیست و چهارم دی 1389
شستشوی ظروف آزمایشگاهی - جمعه بیست و چهارم دی 1389
كاغذ صافي - جمعه بیست و چهارم دی 1389
اندازه گيري سختی آب - جمعه بیست و چهارم دی 1389