تالابها، قربانيان توسعه صنعتي
توسعه صنعت و تكنولوژي در يكصد سالگذشته، زيانهاي فراواني را متوجه محيط زيست كرده است. به تبع اين رشد وتوسعه، هر روز شاهد يك فاجعه زيست محيطي در گوشه و كنار اين كره خاكيهستيم. وجود لكه هاي نفتي در آب هاي خليج فارس، خشك شدن درياچه آرال درآسياي ميانه، سوراخ شدن لايه ازن، نابودي آبزيان رودخانه دانوب در اروپا وصدها و صد مثال ديگر.
در اين ميان اگر از مسأله تبديل شدن رودخانه ها وتالاب ها به محل انباشت زباله هاي صنعتي به عنوان يكي از مهم ترين معضلاتزيست محيطي حال حاضر ياد كنيم، سخني به گزاف نگفته ايم و همچنين اغراقنكرده ايم اگر از تالاب ها به عنوان مظلوم ترين اكوسيستم هاي طبيعت نامببريم.
متأسفانه به دليل پائين بودن سطح آگاهي عمومي از اهميت تالابها، خواسته و ناخواسته زيان هاي فراواني به اين محيط هاي زيباي طبيعي واردشده است. اين مسأله در خوزستان نمود بيشتري پيدا مي كند، چرا كه در ايناستان، تالاب ها صرف نظر از مساحت، كاربري ها و وجود گونه هاي متنوعزيستي، اهميتي استراتژيك دارند و بعضاً زندگي مردم وابسته به اين تالابهاست. مسأله ديگر، استقرار صنايع بزرگ در اين استان است كه عمدتاً در كناررودخانه ها قرار گرفته و رودخانه ها و تالاب ها را تبديل به محلي برايتخيله پساب هاي صنعتي كرده اند. معضل ورود فاضلاب هاي شهري و زهاب كشاورزيبه اين اكوسيستم ها نيز سال هاست كه به قوت خود باقي است.
تالابها، قربانيان توسعه صنعتي
توسعه صنعت و تكنولوژي در يكصد سالگذشته، زيانهاي فراواني را متوجه محيط زيست كرده است. به تبع اين رشد وتوسعه، هر روز شاهد يك فاجعه زيست محيطي در گوشه و كنار اين كره خاكيهستيم. وجود لكه هاي نفتي در آب هاي خليج فارس، خشك شدن درياچه آرال درآسياي ميانه، سوراخ شدن لايه ازن، نابودي آبزيان رودخانه دانوب در اروپا وصدها و صد مثال ديگر.
در اين ميان اگر از مسأله تبديل شدن رودخانه ها وتالاب ها به محل انباشت زباله هاي صنعتي به عنوان يكي از مهم ترين معضلاتزيست محيطي حال حاضر ياد كنيم، سخني به گزاف نگفته ايم و همچنين اغراقنكرده ايم اگر از تالاب ها به عنوان مظلوم ترين اكوسيستم هاي طبيعت نامببريم.
متأسفانه به دليل پائين بودن سطح آگاهي عمومي از اهميت تالابها، خواسته و ناخواسته زيان هاي فراواني به اين محيط هاي زيباي طبيعي واردشده است. اين مسأله در خوزستان نمود بيشتري پيدا مي كند، چرا كه در ايناستان، تالاب ها صرف نظر از مساحت، كاربري ها و وجود گونه هاي متنوعزيستي، اهميتي استراتژيك دارند و بعضاً زندگي مردم وابسته به اين تالابهاست. مسأله ديگر، استقرار صنايع بزرگ در اين استان است كه عمدتاً در كناررودخانه ها قرار گرفته و رودخانه ها و تالاب ها را تبديل به محلي برايتخيله پساب هاي صنعتي كرده اند. معضل ورود فاضلاب هاي شهري و زهاب كشاورزيبه اين اكوسيستم ها نيز سال هاست كه به قوت خود باقي است.
* از تالاب چه مي دانيم؟
مردمتصورهاي متفاوتي از تالاب ها دارند و بيشتر آن را شبيه به مرداب مي دانند.تالاب ها محيط هايي هستند كه مشخصاتشان چيزي ميان خشكي و درياست و ممكناست همواره داراي آب بوده يا گاهي خشك و گاهي آبدار باشند به هرحال مشخصهتالاب ها، ماندگاري نسبي آب در آنهاست و اين آب ممكن است شور، لب شور ياشيرين باشد.
اما كنوانسيون بين المللي رامسر تعريف دقيق و جامعي ازتالاب داده كه در دنيا پذيرفته شده است. اين كنوانسيون كه به منظور حفظ ونگهداري از تالاب ها در سال ۱۹۷۱ ايجاد شده تالاب ها را مناطق مردابي،توربزار و آبي به صورت طبيعي، مصنوعي، دائم يا موقت با آب ساكن و يا جاريشيرين، شور و يا لب شور معرفي مي كند.
تالاب ها عمدتاً در دشت هايسيلابي و در كنار رودخانه ها و يا سواحل درياها و درياچه ها تشكيل مي شوندو از مهم ترين كاربري هاي آنها، تغذيه و تخليه آب هاي زيرزميني، كنترلسيلاب ها، جلوگيري از نفوذ آب شور، حفاظت در برابر نيروهاي طبيعي و تفرج وتوريسم است.
هم اكنون در استان خوزستان ۴ تالاب دائمي وجود دارد كه ۵۰درصد مساحل كل تالاب هاي كشور را تشكيل مي دهد. اين تالاب ها شاملهورالعظيم، بامدژ، ميانگران و شادگان است كه از ميان آنها تالاب شادگان بهدليل بزرگي مساحت و موقعيت استراتژيك، در رديف تالاب هاي بين المللي قراردارد.
* تالاب هورالعظيم
اين تالاب ميان كشور ايران و عراق قرارگرفته و مساحت كل آن ۱۰۲ هزار هكتار است كه يك سوم آن متعلق به ايران ودوسوم ديگر آن در خاك عراق قرار گرفته و نيمي از آن خشك و نيمه ديگر بهصورت باتلاقي است. نوع آب تالاب در زمره آب هاي شيرين است.
رودخانه هايتغذيه كننده آن هور، كرخه و همچنين دجله و قسمتي از فرات بوده كه البته درسال هاي اخير عمده ترين منبع تغذيه كننده هور كرخه بوده است. اين رودخانهها داراي رژيم سيلابي بوده و دبي آنها در فصل زمستان افزايش مي يابد كهاين مسأله در احيا و شكل گيري اين تالاب نقش مؤثري دارد.
پوشش گياهيغالب در هورالعظيم گل گندم زرد و خارپنبه نازك برگ است. اين تيپ، وسيعترين تيپ گياهي است كه تقريباً تمام حاشيه تالاب را مي پوشاند و در پائيزنمود بيشتري دارد. ني، از گياهان آبدوستي است كه به طور عمده در هورالعظيموجود دارد به طوري كه بررسي مطالعه هاي مركز سنجش از دور ايران، قسمت اعظمهور را نيزار تشخيص داده است. ۲۶گونه خزنده در اين تالاب وجود دارد كه ازميان آنها، لاك پشت فراتي در معرض خطر انقراض قرار دارد. اين گونه نايابكه خاص منطقه بين النهرين است هم اكنون در فهرست قرمز سازمان جهاني حفاظتاز طبيعت و گونه هاي طبيعي (IUCN)، به عنوان گونه تهديد شده، قرار گرفتهاست. ۱۲گونه پستاندار، ۳گونه دوزيست، ۱۱۲گونه پرنده بومي و مهاجر به همراه۱۱گونه ماهي، بقيه حيات وحش هورالعظيم را تشكيل مي دهند.
اما مسألهمهم، عواملي است كه همواره اين تالاب را تهديد مي كند. هورالعظيم به دليلقرار گرفتن در نوار مرزي ايران و عراق، در طي ۸ سال جنگ دچار تخريب زياديشد. آتش سوزي هاي عمدي و خودبه خودي (طبيعي) معضل ديگري است كه هور به آنگرفتار است. عامل اصلي آتش سوزي هاي خودبه خودي ، شرايط اقليمي منطقه است.عدم بارندگي، بالابودن درجه حرارت (بيش از ۵۰ درجه)، وزش دائمي باد درمنطقه، خشك شدن مناطق عمده اي از هور به دليل كاهش آب هاي ورودي و خشكساليهاي پي در پي و همچنين ساخت دايك هاي مختلف از جمله دژ استانداري، همه وهمه سبب آتش سوزي طبيعي نيزارهاي هور شده كه دود ناشي از آن بر بالايآسمان هور قابل مشاهده است.
روشن كردن آتش از سوي روستائيان و مردمي كهبه قصد تفريح به اطراف هور مي روند نيز به اين آتش سوزي ها دامن مي زند.صيد و شكار ماهيان و پرندگان تالاب نيز از ديگر عوامل تهديدكننده تالاباست.
* تالاب بامدژ
نام اين تالاب از روستايي به همين نام كه در ضلعجنوب شرقي آن قرار دارد، گرفته شده و از نوع زيستگاه آب شيرين است. اينتالاب در ۴۰ كيلومتري شمال غرب اهواز قرار دارد و مساحت آن ۴ هزار هكتاربرآورد شده است.
اين تالاب نقش بسيار مهمي در كنترل وضع سيلابي وطغياني رودخانه دز و شاوور دارد زيرا به صورت مخزني طبيعي، سيلاب هايزمستاني دز و شاوور را ذخيره و در تابستان به تدريج به رودخانه دز تخليهمي كند. يكي از مهم ترين مسائل در آلودگي تالاب بامدژ چراي دام در اينتالاب است كه هنوز اقدامي در اين زمينه صورت نگرفته است. خشكاندن تالاب وتبديل آن به زمين كشاورزي از سوي روستائيان مسأله ديگري است كه تالاببامدژ با آن روبه روست. ورود سموم كشاورزي و فاضلاب هاي شهري از طريقرودخانه شاوور، برداشت آب از سوي روستائيان و صيد پرندگان از ديگر عواملتهديدكننده اين اكوسيستم است.
* تالاب شادگان
اين تالاب در پاييندست حوضه آبريز رودخانه جراحي قرار دارد و اراضي مسطح و همواري از دشتخوزستان را در مصب رودخانه جراحي دربرمي گيرد. در واقع تالاب شادگان رابطياست ميان رودخانه جراحي در شمال و خليج فارس در جنوب كه شهر شادگان را نيزاز شمال و جنوب و غرب محاصره كرده است.
تالاب شادگان با ۵۳۷۷۰۰ هكتارمساحت، وسيع ترين تالاب ايران است كه از ۳ بخش آب شيرين در شمال، آب لبشور در مركز و آب شور در جنوب تشكيل شده است. منبع تغذيه آب شيرين رودخانهجراحي است، آب لب شور از تداخل آب شور خليج فارس و آب شيرين رودخانه ايجادشده و آب شور نيز مربوط به خليج فارس است.۱۱۰گونه گياهي در تالاب شناساييشده و همچنين ۱۷۴گونه پرنده بومي ومهاجر، ۳۶ گونه پستاندار، ۳گونه دوزيستو ۹گونه خزنده در اين تالاب زندگي مي كنند كه در سال هاي اخير به دلايلمختلف همواره در معرض تهديد بوده اند.
تالاب شادگان تالاب منحصربه فردياست اما در سال هاي اخير عوامل آلوده كننده بي شماري اين تالاب را به سوينابودي سوق داده اند. خوشبختانه اقدام هاي زيادي در حال انجام است كه اينتالاب را از نابودي حتمي نجات دهد.
ورود آب شور ناشي از پساب هايكارخانه هاي نيشكر، بزرگ ترين عامل تهديدكننده اين تالاب است. پساب ناشياز توليد نيشكر تا مدت ها به رودخانه كارون ريخته مي شد. سپس تصميم گرفتهشد، اين پساب به تالاب شادگان سرازير شود كه اين امر زندگي موجودات اينتالاب را با خطر جدي روبه رو كرده است.
در كنار اين عوامل شكار پرندگانكه يكي از منابع درآمد روستاييان منطقه است نيز محل امن پرندگان مهاجر بينالمللي را از ميان برده است.
* تالاب ميانگران
اين تالاب با مساحت۴۰ كيلومترمربع (۲۴۰۰ هكتار) در شمال شهر ايذه قرار دارد. منبع عمده تغذيهاين تالاب، نزولات جوي و آب ناشي از ذوب برف هاي ارتفاعات حوضه هاست.انواع اردك، خوتكا، لك لك سرحنايي و حواصيل خاكستري از جمله پرندگان مهاجرتالاب است.
آلودگي آب تالاب ميانگران بيشتر از نوع آلودگي ميكروبي است.اين امر به دليل ورود زهاب ناشي از آبياري اراضي حاشيه تالاب است كه ازسوي چاه هاي عميق آبياري مي شود و پيامد آن آلودگي آب ورودي از اين كانونهاست كه عمدتاً به كودهاي شيميايي و سموم به كار رفته در كشاورزي آلودهاست.
* كارشناسان چه مي گويند؟
عادل مولا، معاون محيط طبيعي ادارهكل حفاظت محيط زيست استان درباره برنامه هاي حفاظت از تالاب ها، گفت: هماكنون سياست هاي كلي كه براي حفاظت و مديريت تالاب ها اعمال مي شود شاملساماندهي تالاب، كنترل و جلوگيري از آلودگي تالاب ها، تشكيل كميته مديريتتالاب، بهره برداري معقول از ذخاير تالاب و همچنين ارزيابي طرح هاي توسعهمنابع آبياري و طرح هاي توسعه صنعتي بويژه نفت و گاز و پتروشيمي است.
مهم ترين برنامه مديريت تالاب ها هم اكنون تعيين حد و حدود تالاب ها و همچنين فرهنگ سازي براي عدم تجاوز به اين حريم هاست.
ويدرباره برنامه هاي حفاظت از تالاب ها، افزود: هم اكنون در تالاب شادگان ۹۰درصد كار انجام شده تا از ورود پساب هاي نيشكر به تالاب جلوگيري شود و تادي ماه امسال تمامي اين پساب ها به مناطق شور دريا منتقل خواهد شد. همچنينبا توجه به عبور لوله هاي پوسيده نفتي از اين تالاب، در حال جمع آوري وتعويض اين لوله ها هستيم.
در تالاب ميانگران برنامه هايي در دست بررسي است تا پساب ها و زهاب كشاورزي به سيستم فاضلاب شهر ايذه منتقل شود.
درتالاب هورالعظيم نيز با توجه به قرار داشتن اين تالاب در قسمتي از ميداننفتي آزادگان، بحث چاه هاي اكتشافي نفت مطرح است كه اين مسأله تاكنونتخريبي را در تالاب به همراه نداشته و اگر مشكلي پيش آيد مربوط به بهرهبرداري از اين چاه ها در آينده است.
در ادامه دكتر مهران افخمي، مديردفتر بررسي هاي زيست محيطي سازمان آب و برق خوزستان، گفت: سياست سازمان آبو برق در امر مديريت تالاب ها، با توجه به سدسازي هايي كه سازمان آب و برقدر بالادست اين تالاب ها انجام مي دهد، تعيين حريم آبي و ميزان آب وروديبه تالاب هاست. البته اين سازمان در امر حفاظت از تالاب ها نيزپيشنهادهايي به نهادهاي مربوطه داده و در حال پيگيري اين پيشنهاد هاست. ازجمله پيشنهاد ساخت كانال براي هدايت پساب هاي كارخانجات توليد نيشكر بهخليج فارس.
وي گفت: همچنين درباره تالاب شادگان نيز طرح هايي در دستبررسي است از جمله طرح ساماندهي نهرماله در شمال اهواز، كه با اجراي اينطرح در آينده شاهد هدايت سيلاب هاي رودخانه كارون به تالاب شادگان خواهيمبود.
وي گفت: از ديگر برنامه هاي سازمان آب و برق در امر حفاظت ازتالاب ها، عقد قرارداد با يك شركت دانماركي و نصب سيستم مانيتورينگ آنلايندر تالاب شادگان است كه كار نمونه برداري و تعيين كيفيت آب اين تالاب رالحظه به لحظه انجام مي دهد.
به هر ترتيب، در عصري كه انسان به مدد همينتوسعه علم و تكنولوژي از هر سو با بمباران اطلاعات مواجه است، ضروري استكه تمامي نهادها و ارگان هاي دولتي و غيردولتي و همچنين رسانه هاي گروهيبا فرهنگ سازي بيشتر، در راه احيا و حفاظت از اين محيط هاي طبيعي، رسالتخود را انجام دهند.
مزاياي سيستم بركه هاي تثبيت - سه شنبه پنجم بهمن 1389
بركه هاي تثبيت - سه شنبه پنجم بهمن 1389
ملاحظات كلي در انتخاب فرايند تصفيه - سه شنبه پنجم بهمن 1389
استانداردهاي پساب (2) - سه شنبه پنجم بهمن 1389
استانداردهاي پساب (1) - سه شنبه پنجم بهمن 1389
فرايندهاي قابل كاربرد در تصفيه فاضلاب - سه شنبه پنجم بهمن 1389
تعريف و اهداف تصفيه فاضلاب - سه شنبه پنجم بهمن 1389
ميكروارگانيسم هاي بيماري زاي موجود در فاضلاب و خطرات بهداشتي آنها - سه شنبه پنجم بهمن 1389
مواد آلاينده موجود در فاضلاب - سه شنبه پنجم بهمن 1389
ضد عفوني كننده پرتابل ازن - سه شنبه پنجم بهمن 1389
سپتیک تانک (SEPTIC TANKS) - سه شنبه پنجم بهمن 1389
ضوابط فنی بررسی و تصویب طرحهای اصلاح و بازسازی و افزایش ظرفیت تصفیه خانه های آب - سه شنبه پنجم بهمن 1389
آب دردامداريها - سه شنبه پنجم بهمن 1389
آب مقطر - سه شنبه پنجم بهمن 1389
آیامیدانید آب - سه شنبه پنجم بهمن 1389
نیترات آب - سه شنبه پنجم بهمن 1389
فلزات سنگين - سه شنبه پنجم بهمن 1389
مصرف آب تصفیه شده درمرغداریها - سه شنبه پنجم بهمن 1389
نگاهي به تصفيه خانه فاضلاب شهر بيستون - سه شنبه پنجم بهمن 1389
تصفیه خانه های آب تهران - سه شنبه پنجم بهمن 1389
کاربرد لوله های کراس بجای لوله های فلزی و پلی اتیلن در صنایع آب و فاضلاب - دوشنبه چهارم بهمن 1389
فاضلاب - دوشنبه چهارم بهمن 1389
بررسی مضرات آرسنيك در آب آشامیدنی - دوشنبه چهارم بهمن 1389
پيش تصفيه - دوشنبه چهارم بهمن 1389
شاخص ها و معیارهای ارزیابی تصفیه خانه های آب - دوشنبه چهارم بهمن 1389
آلودگی آبهای زیرزمینی - دوشنبه چهارم بهمن 1389
آب تنها گندزدایی میشود نه تصفیه - یکشنبه سوم بهمن 1389
پمپ شناور - یکشنبه سوم بهمن 1389
تصفیه بیولوژیکی پسآب صنعتی در پتروشیمی آبادان - یکشنبه سوم بهمن 1389
آب ، الفبای محیط زیست - یکشنبه سوم بهمن 1389
انواع روش هاي بيولوژيکي تصفيه فاضلاب هاي صنعتي - یکشنبه سوم بهمن 1389
آلودگی با سرب باعث افزایش رفتارهای خشونت آمیز می گردد. - یکشنبه سوم بهمن 1389
دستورالعمل شست و شو و گندزدایی مخازن آب شرب - یکشنبه سوم بهمن 1389
آب نفت دوم - شنبه دوم بهمن 1389
هتروتروف ها را بهتر بشناسیم - شنبه دوم بهمن 1389
ضرورت بررسی استراتژی های جدید برای گندزدایی - شنبه دوم بهمن 1389
دفعات نمونه برداری به منظور آزمايش باکتريولوژیک - شنبه دوم بهمن 1389
سيستم ازن - شنبه دوم بهمن 1389
کلیات آزمون های کنترل کیفی آب - شنبه دوم بهمن 1389
روش لجن فعال - شنبه دوم بهمن 1389
دستورالعمل مدیریت کلرزنی آب در روستاها - شنبه دوم بهمن 1389
انترباکتریاسیه Enterobacteria ceae - شنبه دوم بهمن 1389
تقسیم بندی سفرههای آب زیرزمینی - شنبه دوم بهمن 1389
محاسبه فواصل بین نقاط در نرم افزار ArcGIS - جمعه یکم بهمن 1389
مهندسی آب به کمک محیط زیست می آید - جمعه یکم بهمن 1389
روش های تصفیه آب دستگاه هاي خانگی - جمعه یکم بهمن 1389
حفظ منابع آب و تصفیه فاضلاب - جمعه یکم بهمن 1389
سختی و سنگینی آب - جمعه یکم بهمن 1389
لزوم استفاده از فیلترهای دوش حمام - جمعه یکم بهمن 1389
معرفی PVC - جمعه یکم بهمن 1389
دستورالعمل تعیین سختی - شنبه بیست و پنجم دی 1389
دستورالعمل تعیین کلر - شنبه بیست و پنجم دی 1389
دستورالعمل ذوب قلیائی - شنبه بیست و پنجم دی 1389
دستورالعمل تعيين اكسيد سديم و پتاسيم - شنبه بیست و پنجم دی 1389
دستورالعمل تعيين اكسيد منيزيم به روش حجمي - شنبه بیست و پنجم دی 1389
دستورالعمل تعيين باقيمانده نامحلول - شنبه بیست و پنجم دی 1389
دستورالعمل تعيين درصد FeO در نمونه های سنگ آهن - شنبه بیست و پنجم دی 1389
دستورالعمل تعيين سيليسدر سيمان و كلينكر - شنبه بیست و پنجم دی 1389
دستورالعمل تعيين درصد رطوبت مواد - شنبه بیست و پنجم دی 1389
دستورالعمل تعيين سيليـس آزاد - شنبه بیست و پنجم دی 1389
دستورالعمل تعيين مقدار آلومينيم در بوکسیت - شنبه بیست و پنجم دی 1389
برچسب:
نویسنده: امیرحسین ستوده بیدختی
تاريخ: يکشنبه
21 13 ساعت: 18:50