آب، فقر و توسعه

فقر بر خانوارهای شخصی و خانواده ها اثرات مخربی وارد نموده است، به طوریکه در حدود یک میلیون نفر در سطح جهان تحت تأثیرات مخرب آن قرار گرفتهاند. این امر نشان دهنده آن است که در حدود یک ششم از جمعیت جهان در معرضمریضی، گرسنگی، تشنگی، فقر، بی چیزی و حاشیه نشینی قرار دارند که رهایی ازگودال فقر را که در شدیدترین درجه قرار دارد، غیرممکن می یابند. مردمانفقیر جهان در حال تلاش در جهت دسترسی به آب و غذای کافی، پیدا کردن مأمن وآشیانه ای جهت زندگی کردن، دستیابی به داروهای پزشکی جهت درمان اعضایبیمار خانواده، امکانات رفت و آمد جهت رسیدن به محل های کار یا انتقالاعضای بیمار خانواده به مراکز درمانی و آموزش فرزندانشان می باشند.الف) فقر، آب و توسعهیک فرد بسیار فقیر، مقدار پولی که دارد تنها نیازهای اولیه زندگی او رارفع می کند، اگر او در یک منطقه شهری زندگی می کند و یک روز بسیار خوبی همداشته باشد، آنچه که در آن روز بدست می آورد، تنها جهت خرید غذا و آب برایاعضای خانواده کافی می باشد. اغلب اوقات، مقدار آب مورد نیاز جهت بهداشتخانگی و شخصی با کیفیت خوب جهت خرید از دستفروشان خیابانی آب بسیار گراناست، اگر منبع آب در ناحیه ای دور باشد حمل آن بسیار دشوار است، لذا آنانروی به سوی استفاده از آب آلوده نواحی مجاور، آبهایی که به کرات مورداستفاده قرار گرفته اند و رودخانه ها و نهرها می آورند. آنان به ندرت بهبهداشت دسترسی دارند که آن هم شاید تنها در تأسیسات عمومی شهرها و شهرک هاقابل دسترس باشد، که با هزینه کلی که برای تمامی اعضای خانواده در پیدارد، به مانع بزرگی تبدیل شده است.بسیاری از خانواده های فقیر در مناطقی زندگی می کنند که هیچ حق قانونی ورسمی بر آن ندارند، یا در محله های فقیرنشین یا محلاتی که مملو از ساکنانغیرقانونی می باشند، زندگی می کنند. این خانواده ها دارای تجهیزات حفاظتیبسیار کم در مقابل سیلاب ها می باشند. بسیاری نیز در مناطق حاشیه نشین کهتوسط دیگران اداره می شوند، مشغول به کشاورزی هستند، در این حالت نیزدسترسی آنها به آب سالم بسیار کم می باشد.سیستم های زهشکی و فاضلاب برای آب باران در نواحی شهری و آب ناشی از سیلابها اغلب ناکافی می باشند و هیچ سیستمی جهت جمع آوری فاضلاب ها و آشغال هاوجود ندارد. کمبود نواحی آسفالت شده به شدت مشاهده می شود و محل هاییهمچون جاده و یا پیاده روی آسفالت شده وجود ندارد. وجود این امکانات نهتنها برای حمل و نقل مهم می باشد، بلکه جاده آسفالت شده محلی برای راهاندازی، بهره برداری و نگهداری از شبکه خدمات شرکت های خدماتی همچون آب،فاضلاب و برق نیز می باشد. ساختار پرداخت خدمات بسیاری از شرکت های خدماتی(مانند آب و برق) که به صورت هزینه های اشتراک که باید از پیش پرداخت شوندو هزینه های مصرف ماهانه می باشد، برای افراد فقیر جهت پرداخت بسیار گزافمی باشد. از همه نکات فوق مهم تر، قرضی است که بر بار خانواده های فقیربیشتر از همه سنگینی می کند.در نواحی روستایی، غذا و آب مورد نیاز خانواده ها به مقدار زیادی از محیطزیست طبیعی گرفته می شود. آب از برکه ها یا چشمه های دوردست آورده می شود،محصولات غذایی کم مغذی در زمین هایی که در حاشیه وجود دارند، کشت می شوندو یا از جنگل ها جمع آوری می گردند، در اغلب اوقات نیز این محصولات غذاییجهت برطرف نمودن گرسنگی کافی نبوده و نیازهای غذایی مورد نیاز آنان رابرآورده نمی کند.افراد فقیر ساکن در روستاها اغلب در انتهای سیستم های آبیاری قرار دارند ودر آرزوی مصرف آبی زلال در بالادست رودخانه ها، به سمت زمین هایی سوق دادهمی شوند که کاملاً با توجه به تغییرات آب و هوایی به طور فزاینده ای باباران های شدید و نامنظم روبرو می باشند. استخراج آب از چاه ها توسطکشاورزان ثروتمند و صنایعی که از آب استفاده می کنند، می تواند میزان آبکمتری را در اختیار اجتماعات و خانواده های فقیرتر که به آب های زیرزمینیدسترسی ای ندارند، قرار دهد. فاضلابهای تصفیه نشده صنعتی و شهری، همچنینمنابع آبهای سطحی و زیرزمینی را که افراد فقیر برای تأمین منابع آبی خود،به آنان متکی هستند، بدون اینکه جایگزینی آلوده می کنند.رقابت های گسترده میان کشاورزان غنی و صنایع، صاحبان زمین های حاصلخیز،کشاورزان و ماهیگران، چیزی جز ضرر و زیان برای افراد فقیر به همراه ندارد،اجرای سیاست های ملی غذایی از طریق یارانه، مالیات، تعرفه ها، کمک هایغذایی و غیره می تواند، بازار را به انحراف کشانده و افراد فقیر را درحاشیه قرار دهد. آزاد کردن تجارت های بین المللی که به طور نامناسبیسازمان یافته و به نفع افراد فقیر نیز نمی باشند، شرایط را بدتر مینمایند. به دلیل مشکلاتی که خانواده های فقیر در جمع آوری هر گونه اقلاماضافی و مازاد، غذا و امورمالی، مواجه می گردند، حفاظت از میزان صحیح مصرفزمانی که درآمدهای آنها قطع شده است یا محصولات کشاورزی خراب شده اند، سختو دشوار می باشد. حتی افراد فقیر به دلیل تدارکات ناکافی خدمات ابتدائیجوامع توسط دولتمردان محلی مانند مراقبتهای پزشکی، حمل و نقل، تعلیم وتربیت، سرویس های ضروری (مانند آتش نشانی) و اجرا و تنفیذ قانون، همچنینبه دلیل عدم توانایی در پرداخت این گونه خدمات از بسیاری فرصت های بسیارزندگی محروم و دور شده اند.در ابتدای هر مرحله کاهش فقر، آب و بهداشت حیاتی ترین عوامل به واسطه فقرمطلق می باشند. دسترسی به آب آشامیدنی قابل اعتماد در نواحی نزدیک به محلمسکونی افراد، موجب کاهش بار حمل آب از چاه ها و برکه های دوردست خواهد شدو وقت بیشتری را برای فعالیت های خانگی فراهم می آورد و حتی در مورددختران، به آنان فرصت تحصیل را می دهد. بهره برداری از آب کافی جهت برطرفکردن نیازهای مربوط به بهداشت خانگی و آشامیدن، حیاتی بهداشتی تر را بهارمغان می آورد. تأسیسات بهداشتی و فاضلاب به دفع صحیح و مطمئن فاضلاب هایانسانی کمک می کنند و باعث کاهش بیماری و مرگ و میر می شوند. تأمین آبکافی موجب بهبود دورنمای فعالیت های جدید مربوط به امرار معاش خواهد شد واغلب نیز به عنوان گامی کلیدی جهت رهایی از فقر محسوب می شود. در بسیاریاز کشورهای فقیر تعداد کثیری از جمعیت جهت برطرف نمودن معاش اولیه خود برکشاورزی تکیه دارند. دیگران، که در فقر مطلق در نواحی حاشیه ای زندگی میکنند، تنها برای زنده ماندن تلاش می کنند. دسترسی به آب آشامیدنی سالم،تحت کنترل افرادی که مشغول این کار هستند، خطرات مربوط به اتلافات کشاورزیرا کاهش می دهد و منجر به جمع آوری اقلام و مازادهای اضافی و فرصت برایتحقیق در کشاورزی با قوت بیشتر خواهد شد، تنوع و گوناگونی در سایر فعالیتها را امکان پذیر می کند، فرصت های تحصیلی را برای بچه ها رشد می دهد وشاید انتقال از جامعه ای بر مبنای کشاورزی به موسساتی با بهره و سودبالاتر را نیز امکان پذیر می سازد. صنعت در تمامی درجات به منابع آبی قابلاعتماد جهت توسعه و تشویق تحقیقات برای رشد صنعتی نیاز دارد. منابع آبیقابل دسترس و رهایی از بیماری های ناشی از آب همچنین تحقیقات خارجی داخلکشور را نیز افزایش خواهد داد.مشکلات آفریقامساله آفریقا، موضوع گرسنگی است، محاصره شده توسط انواع مریضی ها و دور ازمعاملات بین المللی معاصر، نظارت غلط و رشد سریع جمعیت به این مشکلاتاضافه شوند. صادرات به میزان کمی وجود دارد که آن هم محدود به محصولاتکشاورزی، تعدادی منابع معدنی و هیدروکربن ها می شود، همه این موارد نیزتحت کنترل تغییرات پی در پی و ناگهانی قیمت در بازارهای بین المللی میباشند که متعاقباً مانعی جهت توسعه اقتصادی تلقی می گردند وضعیت افریقا بیشباهت به وضعیت آسیای 40 سال پیش نمی باشد. در آسیا، اگر چه، محصولاتکشاورزی خام با بازدهی بالاتر (مانند برنج و گندم) در طول انقلاب سبز آسیامعرفی شدند اما این امر به گسترش تولید محصولات غذایی کمک نمود چرا کهزمین های مسطح قاره مساعد برای آبیاری بودند. کارگران مازاد نیز به شهرهامهاجرت کردند و باعث گسترش سریع شهرنشینی و صنعتی شدن گردیدند. اگر چهافریقا نوع مشابه ای از توانایی های آبیاری آسیا را ندارد، بحران مالاریاو گسترش ایدز به مشکلات این ناحیه اضافه می کند. برخلاف آسیا که دارایشهرهای ساحلی با دسترسی خوب به بندرگاهها ونواحی دریایی می باشد، بیشترمردمان افریقا در نواحی خاکی زندگیمی کنند که بسیار از بندرگاهها که توسعه از طریق صادرات صنعتی را میسر میسازند، دور می باشند. جاده ها، راه آهن ها و زیرساختارهای حمل و نقل آبیداخله بسیار ضعیف بوده و پروازهای هوایی نیز میان کشورهای افریقایی بسیارسنگین و طاقت فرسا می باشد. منبع: Sachs, 2005 ب) تغییرات جمعیتیجمعیت کنونی جهان 4/6 بیلیون نفر است که هر سال در حدود 70 میلیون نفر بهجمعیت جهان افزوده می شود که بیشتر این جمعیت نیز در کشورهایی با درآمد کماقامت دارند. آنچه که تحول جمعیتی - جهانی نامیده می شود (جمعیتی با امیدبه زندگی کوتاه در خانواده های پرجمعیت، تا جمعیتی با امید به زندگی بالادر خانواده های کوچکتر) بسیار به حد اشباع رسیده است.در حدود یک سوم کشورهای جهان همچنان در مراحل اولیه این فرایند قرار دارندکه همگی آنها کشورهایی با درآمد پایین می باشند. در حقیقت، از افزایشجمعیت پیش بینی شده به 1/8 بیلیون نفر در سال 2030 و 9/8 بیلیون نفر تاسال 2050، تقریباً همگی در کشورهای کم درآمد زندگی خواهند کرد.مشکلی که در حال افزایش است، افزایش رقابت بر سر آب شیرین میان مصرفکنندگان بخش های کشاورزی، شهری و صنعتی است که موجب تلاش و درگیری میاننواحی شهری و روستایی و احتمالاً تهدید امنیت غذایی ملی و منطقه ای خواهدشد.در حقیقت حدوداً تمامی مشکلات مربوط به سوء تغذیه و محصولات غذایی کم مغذیدر کشورهای کم درآمد نواحی گرمسیری که کمبود شدید آب در ارتباط با غذا،مردمان و محیط زیست به شدیدترین وضعیت ممکنه در این مناطق خواهد رسید،وجود دارد. چهار عامل اساسی خطرات جمعیتی که در حال حاضر بشریت را به خطرانداخته اند عبارتند از:1- درصد فراینده بزرگسالان و جوانان، 2- شهرسازی و شهرنشینی سریع، 3- کاهشآب شیرین قابل دسترس و زمین های زراعی برای محصولات غذایی، 4- HIV/AIDS کهبه ندرت به تنهایی اتفاق می افتند. در بیشتر موارد، این عوامل در ترکیب وهمراه با سایر موانع مانند موسسات ضعیف، دولتهای غیرپاسخگو و درگیری هایتاریخی- اخلاقی روی می دهند. چالش های ناشی از این امر بر رهبری دولتها میتواند توانایی کشورها را در کارکرد بهینه کاهش دهد به ویژه مشکل رشد سریعجمعیت در سالهای اخیر، که «تورم جوانان» نامیده می شود، جایی که تعدادافراد جوان میان سنین 15 و 30 بیش از 40 درصد جمعیت جوان جهان را به خوداختصاص داده است. تعدادی زیادی در این سن شغلی ندارند حتی افراد تحصیلکرده نیز در تلاش جهت یافتن شغلی در خور تناسب می باشند. در حدود 85 درصداز جمعیت جوان جهان در کشورهای کم درآمد زندگی می کنند و میزان متوسطبیکاری چهار برابر میزان کلی جمعیت بزرگسالان می باشد. پیامدهای بالقوهاین وضعیت آشفتگی و ناآرامی های مهم اجتماعی و سیاسی می باشد. مشکل اغلبدر نواحی روستایی بدتر است چرا که مردان جوان در این زمین ها به دلیلاندازه و وسعت زمین ها نمی توانند زمینی را به ارث ببرند، چرا که این زمینها طی نسل های متوالی وراثت خانواده های بزرگ به بخش های کوچکتر تقسیم شدهاند و آنقدر کوچک شده اند که دیگر قابل استفاده نمی باشند. بنابراین مرداناین نواحی از نبود یک زندگی امن و کاهش انتظار به ازدواج- به دلیل موقعیتبی ثبات اجتماعی، رنج می برند. در حالیکه تورم تعداد جوانان، همچنان کهمیزان باروری رو به کاهش است، تنزل می یابد، تعدادی از کشورها (کشورهایواقع در جنوب صحرای افریقا و خاورمیانه) همچنان دچار رشد سریع جمعیت جوانکشورشان می باشند احتمال دارد که این کشورها چالشی را بر سر توسعه مناطق وامنیت بین المللی ایجاد نمایند.رشد جمعیت و شهرنشینیدر سال 1970، در حدود دو سوم کل جمعیت جهان در نواحی روستایی زندگی میکردند. تا سال 2001، این رقم بیش از 50 درصد کاهش یافت. طبق پیش بینی هایجاری، تا سال 2020، این رقم به 44 درصد جمعیت ساکن در نواحی روستایی و 56درصد جمعیت ساکن در نواحی شهری خواهد رسید. تا سالهای اخیر، افریقا قارهای با حداقل میزان شهرنشینی محسوب می شد. این امر تغییر کرده است. تخمینزده شده است تا سال 2020، جمعیت شهری افریقا به 500 میلیون نفر برسد؛بیشتر از 138 میلیون نفر جمعیت شهری آفریقا در سال 1990. کشور مالاویکشوری است که با توجه به فرار جمعیت از سیلابهای شدید، سریع قدم به سویشهرنشینی نهاده که این روند از سایر کشورها سرعت بیشتری داشته است. نیجریهنیز رشد شهری چشمگیری داشته است، در همین زمان ما مشاهده می کنم که محلههای پرجمعیتی در ژوهانسبورگ و نایروبی همچنان وجود دارند.شهرنشینی بر حسب رشد اقتصادی و یکپارچگی های جهانی، می تواند به عنوان یکجبر محسوب شود. اگر چه، بعضی عوامل که موجب ایجاد ثروت در کشورهای صنعتیمانند جمعیت جوان، طبقات متوسط جامعه، نزدیکی به قدرت سیاسی یا تنوعنژادی/ مذهبی شده اند، می توانند عوامل بالقوه ای جهت درگیری و برخورد درشهرهای فقیر کشورهای در حال توسعه که به شدت در حال رشد و توسعه می باشند،تلقی شوند. آمار نشان دهنده آن است که کشورهایی با رشد شهری بالای چهاردرصد در سال، دو برابر بیشتر از سایر کشورها دچار اختلالات و ناآرامی هایشهری می شوند.پناهدگان محیط زیست تخمین زده می شود که در حال حاضر در حدود 30 میلیوننفر پناهنده محیط زیستی و 17 میلیون انواع پناهندگان و اشخاص تبعیدی وفراری از جنگ، از انواع شکنجه ها و از سایر عوامل وجود دارند. پناهندگانزیست محیطی افرادی هستند که از کمبود منابع، از جنگل زدایی و تخریبات زیستمحیطی، اثرات تغییرات اقلیمی، اضافه جمعیت، تغییرات مکانی به دلیل پروژههای توسعه ای و غیره فرار کرده اند. تغییرات مکانی به مقدار زیاد در جمعیتمی تواند بی ثباتی یا درگیری را در کشور میزبان، کشور اصلی و داخل یکمنطقه به همراه داشته باشد. این مهاجران موجب کاهش منابع نایاب، شلوغی بیشاز ظرفیت در یک منطقه، کمبود آب قابل شرب و شرایط غیربهداشتی که موجبگسترش انواع بیماری ها می شود، می گردند. طبق پیش بینی ها تعداد پناهندگانو مهاجران محیط زیستی به 150 میلیون نفر تا سال 2050 خواهد رسید که اینامر یکی از نتایج تغییرات آب و هوایی خواهد بود. تغییرات سیاسی و اقتصادیهم اکنون در دوره ای سرشار از تغییرات جغرافیایی - سیاسی سریع و مهم زندگیمی کنیم. کشورها و امپراطوری هایی که در گذشته ها تشکیل شده بودند، تجزیهگردیده اند (به عنوان مثال اتحاد جماهیرشوروی و یوگسلاوی)در حالیکهکشورهای همسایه هم اکنون به دنبال اتحاد و مشارکت های اقتصادی یا ائتلافاتمی باشند. (به عنوان مثال اتحادیه اروپا)اتحادیه اروپا که به طور مرکزی اقتصاد اتحاد جماهیر شوروی را کنترل میکرد، هم اکنون مجموعه ای از دولت ملتهایی است که به دنبال وارد شدن بهاقتصاد جهانی بدون تجربه یا مؤسساتی جهت انطباق و تلاش موثر و بهینه میباشند. تنش های نژادی و قومی تحت سیستم های سیاسی پیشین در داخل یوگسلاویسابق منجر به برخوردهای نظامی در بالکان شد. دولت ملتهای جدید، محتاط دراشتراک منابع آبی رودخانه ها و آبگیرهای فرامرزی، حالتی بسیار تهاجمی درمورد حاکمیت و سلطه کشورشان بر سر این منابع یافته اند، به خصوص زمانی کهمنابع توسط افزایش تقاضا و کاهش کیفیت آب تحت فشار قرار می گیرند.صنعت گردشگری و جهانی سازیتعداد فزاینده کشورهای کم درآمد به صورت فعالانه ای موجب افزایش زیادفعالیتهای مربوط به صنعت گردشگری جهت تغذیه توسعه اقتصادی این کشورها شدهاست. در حالیکه منافع اقتصادی روشنی در این امر وجود دارد، اما این نکتهدارای یک وجه منفی نیزمی باشد. مشکلات مصرف زیاد آب در مجموعه های توریستیدر نواحی ای که با کمبود آب مواجه هستند، به خصوص جایی که زمین های گلفنیز وجود دارد، افزایش آلودگی دریایی در نواحی ساحلی به دلیل تصفیهنامناسب فاضلاب و کاهش تنوع زیستی در دریاها که حیاتی می باشند، شاملتخریب تپه های مرجانی، را در پی داشته است. رقابت صنعت گردشگری برسر منابعتامین کننده و نایاب آب باعث مواردی چون انحراف آب از بخش کشاورزی، و درنتیجه موجب ترک اجباری کشاورزان از زندگی کشاورزی شده است.

جنگهاو برخوردهاواحد ارزیابی بعد از جنگ برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) نشان دادهاست که اکثر درگیری ها همیشه بعد از بحران های زیست محیطی روی می دهند:ورود مواد شیمیایی به آبراهه ها، خسارت به سیستم های آبیاری، جنگل زدایی،تخریب زیرساختارها و متلاشی شدن نظام های حکومتی محلی و ملی. بازسازیاقتصاد، زندگی های ویران شده، زیرساختارهای معیوب شده شامل سیستم های آب وبرق، بازسازی و ترمیم نظام های نابود شده آبیاری، نابودی مین های زمینی درنواحی بعد از جنگ در حدود 27 درصد از کل کمک های توسعه ای را به خوداختصاص داده است. معاهده ممنوعیت فعالیتهای نظامی یا هرگونه استفادهخصمانه ضد روش های اصلاحات زیست محیطی به دنبال ممنوع کردن فعالیتهاییمانند اصلاحات آب و هوایی و تبدیل سیلابهای مضر می باشد، چرا که رها سازیمواد شیمیایی سمی به محیط زیست تهدیداتی را در پی داشته است که موجببرانگیختگی توجهات به سمت معاهده ای جدید گردیده است. این مورد که بسیاریاز کشورهایی که تا این زمان به دنبال حرکت در جهت کاهش بدهی و وام بودهاند کشورهایی هستند که اخیراً از موقعیت های برخورد و درگیری آرامش یافتهاند، تصادفی نمی باشد.

منبع: www.UNeptie.org/pc/tourism/sust-toursm/evn-3 main.htm

مترجم: طاهره صاحب کارشناس ارشد روابط عمومی آبفای استان تهران

Email:saheb@thr-ww.com

برچسب: نویسنده: امیرحسین ستوده بیدختی تاريخ: شنبه 13 13 ساعت: 20:5

درباره سایت

آخرین مطالب

امکانات وب

آب، فقر و توسعه

صفحه بندی

آرشیو مطالب

پيوندهای روزانه

لینک دوستان

خبرنامه