فرآیند های تصفیه آب و فاضلاب

درباره سایت

آخرین مطالب

امکانات وب

مباني و اصول كارتوگرافي ( cartography)

فهرست مطالب :

» مقياس (Scale)

» سيستم تصوير(Map Projection)

» جنراليزه کردن (Generalization)

» طراحي (Design)

» ترسيم و توليد (Map Produce)

» انواع کارتوگرافي

» نقش کارتوگرافي در تهيه نقشه

» اهميت کارتوگرافي

» تحول در کارتوگرافي

» علل تغيير آهسته کارتوگرافها طي زمان

» آينده کارتوگرافي

مباني و اصول كارتوگرافي

کارتوگرافي به صورت سنتي بعنوان علم و هنر ترسيم نقشه تعريفشده است. نقشه ها بصورت سنتي بوسيله مداد و کاغذ ترسيم ميشدند ولي گسترشو مزاياي کامپيوترها، کارتوگرافي را متحول کرده است. بيشتر نقشه هاي کيفي_ تجاري هم اکنون توسط نرمافزارهاي نقشه کشي از انواعCAD,GIS و ديگر نرمافزارهاي خاص کارتوگرافي مي باشد، تهيه مي گردند که اين عمل خود باعثاستفاده موثر از تصاوير دورسنجي و GIS (سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي) ميگردد.

نقشه ها ابزارهاي بصري(Visual) دادههاي مکاني هستند.دادههاي مکاني خود از اندازه گيريها حاصل شده و در پايگاههاي داده برايمقاصد متنوعي نگهداري ميشوند. امروزه روند تهيه نقشهها به سمت کنارگذاشتن روشهاي آنالوگ تهيه نقشه و حرکت در جهت ايجاد و گسترش روشهايديناميکي ميباشد که ميتوانند نقشه ها را بصورت رقومي درآورند.

مباني و اصول كارتوگرافي ( cartography)

فهرست مطالب :

» مقياس (Scale)

» سيستم تصوير(Map Projection)

» جنراليزه کردن (Generalization)

» طراحي (Design)

» ترسيم و توليد (Map Produce)

» انواع کارتوگرافي

» نقش کارتوگرافي در تهيه نقشه

» اهميت کارتوگرافي

» تحول در کارتوگرافي

» علل تغيير آهسته کارتوگرافها طي زمان

» آينده کارتوگرافي

مباني و اصول كارتوگرافي

کارتوگرافي را به صورت مختصر هنر، علم و تکنولوژي ساختن نقشهاز زمين و يا ساير کرات آسماني تعريف مينمايند. ولي معني واقعيکارتوگرافي چيزي بيش از اين بوده و شامل ساختن(ثبت دادههاي مکاني بر روينقشه ها)، مطالعه و حتي روشهاي استفاده از نقشه هاست. در دنياي امروزکارتوگرافي بسيار گستردهتر از نمايش مرزهاي سياسي،خط سير ترابري و حمل ونقل مي باشد.

لازم به ذکر است، قديميترين نقشههاي شناخته شده متعلق بهپنج هزار سال قبل است. نقشه ها با روش ها و کاربردهاي علمي به صورتفزايندهاي در قرون 17، 18و 19 ميلادي گسترش يافتند. بسياري از کشورها تحتپوشش برنامههاي نقشهبرداري بين المللي قرار دارند. تا قبل از جنگ جهانيدوم بسياري از کشورها داراي اطلاعات بسيار کمي در خصوص ترسيم نقشههايمناطق مختلف بودند. بعد از پديدار شدن سيستمهاي اطلاعات جغرافيايي(GIS)در دهههاي 1980-1970 تغييرات بسيار زيادي در الگوهاي کارتوگرافي سنتيپديد آمد.

اصول کارتوگرافي:

اصول کارتوگرافي طبق نظر رابينسون(Robinson) به شرح زير مي باشد:

الف) مقياس (Scale) / سيستم تصوير(Map Projection) / جنراليزه کردن (Generalization).

ب) طراحي (Design) / ترسيم و توليد(Map Produce).

مقياس (Scale):

کليه نقشهها از واقعيت کوچکترند، پس اولين تصميم کارتوگرافبه تعيين نسبيت(ابعاد) بين واقعيت و نقشه اختصاص مييابد. اين نسبت،اصطلاحا مقياس خوانده مي شود.

سيستم تصوير(Map Projection) :

نقشهها به طور کلي نشاندهنده وضع نسبي ابعاد پديدههاهستند. سه مشخصه پديدههاي فضايي عبارتند از: طول، عرض وارتفاع. بدينترتيب يکي از اهداف کارتوگراف بهره گيري از تصويري است که بوسيله آن بتوانابعاد سه گانه سطح کروي را روي سطح مسطح منتقل نمود. البته اين انتقالباعث ايجاد تغييرات اجتناب ناپذيري در جهت، فاصله، مساحت و شکل مي گردد.فرايند انتقال سطح کروي برسطح مسطح، اصطلاحا بنام "سيستم تصوير نقشه"معروف است. اين سيستم بايد براي تمام نقشه ها انتخاب گردد. به علاوه هرنقشه داراي سيستم مختصات مبنايي است که به شبکه مختصات صفحهاي موسوماست.

نشاندهنده سيستم تصويري UTM است كه جهان را به 60 زون تقسيم ميكند

شکل فوق نشاندهنده سيستم تصويري UTM است كه جهان را به 60 زون تقسيم ميكند.

جنراليزه کردن (Generalization):

جنراليزه کردن يا خلاصه نمودن اطلاعات يکي از مشکلترينعمليات کارتوگرافي محسوب مي شود. واقعيتهاي موجود در نقشه، در مواقعضروري بايد ساده گردند و اطلاعات لازم بايد طوري نشان داده شود که دررابطه با هدف نقشه از نظر تصويري و نمايش، کم و بيش مورد تاکيد قرارگيرند. اطلاعات آماري موجود در نقشه نيز بايد به نحوي خلاصه و پروراندهشود که نمايانگر ويژگي اصلي اطلاعات باشند.

سيستم نرماليزه کردن جهاني

تصوير فوق سيستم نرماليزه کردن جهاني را نمايش مي دهد(Nominal Or Generationg Globe)

طراحي (Design):

اين قسمت از کار شامل مراحل مختلفي است. تصميمگيري در موردروشهاي نمايش، اندازه و نوع حروف، ضخامت خطوط، رنگ و سايه روشن، علائم،راهنماي نقشه و ايجاد هماهنگيهاي لازم بين عناصر مختلف گرافيکي از جملهمراحل فوق است.

ترسيم و توليد (Map Produce):

در قديم رسم بر اين بود که نقشه با مرکب و قلم ترسيم ميشد.توسعه و تکامل روش ترسيم اسکرايبينگ (scribing)، اختراع کاغذ هاي پلاستيک،فيلمهاي عکاسي، روشهاي چاپ نمونه و ساير عمليات فني باعث گرديده که دومرحله ساختن، توليد و چاپ نقشه طوري به هم آميخته گردند که فکر تفکيک آنهااز هم غير ممکن گردد.

نقشهها ابزارهاي اوليه نمايش ارتباطات مکاني بوده بنابرايناسناد بسيار مهمي هستند. چند عنصر کليدي براي تهيه نقشهها وجود دارد کهبه بيننده در درک بهتر ارتباطات نقشه، کمک مي کند. اين عناصر کليديعبارتند از:

1) چهارچوب يا قالب دادهها (Data Frame):

چهارچوب داده بخشي از نقشه است که بصورت لايههاي داده نمايشداده ميشود. اين بخش مهمترين قسمت نقشه است. در مثال آورده شده، چهارچوبدادهها در برگيرنده اطلاعات مربوط به مرزهاي سياسي ايران در خاورميانهميباشد.

2) راهنماي نقشه (Legend):

راهنما، رمز گشاي چهارچوب دادهها در نقشه است. بنابراينبصورت متداول به عنوان کليد معرفي ميشود. توضيح جزئيات هر رنگ، بصورتنماد يا رده بندي در اين بخش توضيح داده ميشود. در راهنماي زير، واحدهايسنگشناسي نقشه در قسمتهاي مختلف بوسيله رنگهاي متفاوت تقسيم بندي شده ونشان ميدهد هر رنگ مربوط به کدام واحد زمينشناسي بوده و داراي چه سنيميباشد. بدون اين راهنما، رنگها هيچ مفهومي براي بيننده نخواهد داشت.راهنما به بيننده اطلاع ميدهد که بيشترين و کمترين تمرکز جمعيت در کداممناطق ايران وجود دارد.

3) موضوع (Titel) :

موضوع بسيار مهم است، چرا که توضيحي فوري و مختصر درباره شرحنقشه به بيننده ميدهد. عنوان، به سرعت موضوعي که بر اساس آن نقشه تهيهشده و موقعيت دادهها را اطلاع ميدهد. در مثال آورده شده موضوع نقشه"ذخاير معدني در برگه ميامي" ميباشد.

4) جهت شمال(North Arrow) :

هدف اين علامت يا نشانه مشخص نمودن جهات جغرافيايي است و بهبيننده امکان ميدهد نقشه را بر اساس شمال جغرافيايي توجيه نمايد. بيشترنقشهها جهت شمال را در بالاي صفحه نشان ميدهند.

5) مقياس(Scale) :

مقياس ارتباط بين قالب دادهها با اندازههاي آنها، در دنيايواقعي را شرح ميدهد. انتخاب مقياس از اهميت ويژهاي برخوردار است، زيرامقياس باعث ايجاد فضايي در نقشه ميگردد که در آن قسمتي از واقعيتها بهصورت خلاصه گنجانده ميشود.

مقياس در حقيقت توصيف يک نسبيت است که ممکن است واحد به واحديا از يک واحد اندازه گيري به يک واحد ديگر نشان داده شود. بنابراين مقياس1:10000 نشان مي دهد هر واحد از نقشه معرف 10000 واحد از دنياي واقعي است.به عنوان مثال: 1:10000 با واحد اينچ بدين معني است که هر واحد نقشه مساويبا 10000 اينچ در دنياي واقعي ميباشد. روش دوم براي نمايش مقياس، مقايسهبا ديگر انواع واحدها است. براي مثال:1:100 بدين معناست که هر واحد اندازهبر روي نقشه 100 فوت در جهان واقعي است. اين نسبت همان 1:1200(1فوت=12اينچ) است. علاوه بر موارد گفته شده، نسبت ميتواند بصورت گرافيکي در فرمScale Bar مقياس خطي نيز قرار گيرد. همچنين نقشههايي که مقياس ندارندبايد داراي نشان N.T.S باشند که به مفهوم "مقياس نشده است" ميباشد.

در شکل فوق مقياس خطي بر اساس کيلومتر تقسيمبندي گرديده است.

6) رونگاشت:(Citation)

اين بخش از نقشه اطلاعات مهمي را شامل ميشود(Meta Data). دراين قسمت از نقشه، توضيحاتي درباره منبع و مبلغ، اطلاعات پروژه و هرگونهتوصيفي که مورد نياز است، جاي ميگيرد. درمثال زير، رونگاشت، منبع و تاريخدادهها را مشخص مي کند. رونگاشت به بيننده کمک ميکند تا استفاده از نقشهرا براي اهداف خويش تعيين نمايد.

7) مرزها(Border) :

قرارگيري مرزها در نقشه به محصور کردن تمام عناصر نقشه کمکمينمايد. به علاوه، مرزهاي داخلي، عناصر نقشه را طبقهبندي مينمايد.مرزها همچنين حدود خارجي نقشه را معين ميکنند.

8) تصوير کلي نقشه(Overview map) :

تمرکز بر روي يک ناحيه، نمايي کلي از منطقه به خصوص براي جهتيابي بينندگاني که با منطقه مورد نظر آشنا نيستند، ارائه خواهد نمود. بهعلاوه، اين تصوير کلي يک مفهوم بصري راجع به قرارگيري ناحيه مورد مطالعهدر منطقهاي که آن را پوشش مي دهد، در اختيار بيننده قرار ميدهد.

9) شبکه مدارها و نصف النهارها وخطوط راهنما (Graticules and Indexes) :

شبکه مدارها و نصف النهارها، شبکهاي است که در زير لايهچهارچوب دادهها قرار ميگيرد. اين شبکه ميتواند به صورت خطوط طول و عرضجغرافيايي قرار گرفته و به جهتگيري بيننده در نقشه کمک کند.اين خطوطراهنما، به صورت يک دسته سلولهاي قراردادي در نقشه بوده و به عنوان يکراهنماي کمکي، بيننده را در بخش خاصي از نقشه راهنمايي ميکنند.

البته عناصر ديگري مانند متن، نمودارها، تصاوير و ... نيزميبايد به نقشه اضافه شوند تا از لحاظ کارتوگرافي کامل گردد. به عنوانمثال ميتوان از علامتهاي اختياري(Optional Elements) نام برد.بيشتر ايننشانهها با اينکه الزامي نيستند ميتوانند براي کمک به بيننده اضافه شوند.

انواع کارتوگرافي:

تکنولوژي کارتوگرافي دائما درحال تغيير است و اين تغييرات بهمنظور پاسخگويي به تقاضاي نسل جديد نقشه برداران و تهيهکنندگان نقشههاست. اولين نقشهها بصورت دستي و با قلممو روي پوست ترسيم شدند،بنابراين داراي تنوع در کيفيت و محدوديت در توزيع بودند. امروزه تجهيزاترقومي جديد، امکان صحت بيشتر و قابليت نگهداري ديجيتالي را در اختيارتهيهکننده قرار ميدهد.براي درک نقشههاي پايه، کارتوگرافي به 2 دستهعمده تقسيم بندي ميشود:

1) کارتوگرافي عمومي(عام).

2) کارتوگرافي موضوعي(خاص).

3) کارتوگرافي عمومي(عام(.

نقشههاي عمومي منابع و موقعيتهاي زيادي را ارائه ميدهند وعموما به صورت سري توليد ميشوند. براي مثال: نقشههاي توپوگرافي با مقياس1:24000 سازمان زمينشناسي امريکا با نقشههاي توپوگرافي 1:50000 کاناداييقابل مقايسه هستند. در حقيقت کارتوگرافي عام، هنر و فن آفرينش نقشه است کهکليه مراحل تهيه نقشه يعني ژئودزي، عمليات زميني، فتوگرامتري، ترسيم و چاپرا شامل ميشود.

کارتوگرافي موضوعي(خاص):کارتوگرافي موضوعي، شاملنقشههايي با موضوعات جغرافيايي خاص و انتقال آن به کاربران خاص مي شود وتمام مراحل بعد از برداشت زميني، فتوگرامتري يا به عبارت ديگر، اطلاعاتاوليه براي تهيه نقشه را شامل ميشود. در حقيقت، اين مرحله قسمت اعظم کارتهيه نقشه محسوب مي گردد. کارهايي از قبيل تنظيم پيش نويس، ترکيب اطلاعاتو استفاده از نقشهها و مدارک مربوطه، انتخاب شبکه، تعيين علائم ونوشتهها، هماهنگي اطلاعات موجود در نقشه، طراحي اطلاعات حاشيه نقشه،انتخاب روش ترسيم، چاپ و تکثير، مراحل مختلف کارتوگرافي خاص را تشکيلميدهد.

نقش کارتوگرافي در تهيه نقشه:

حاصل کار نقشهبرداري، چه زميني و چه هوايي، پيشنويسي استکه اطلاعات مورد نظر روي آن به صورت ناقص و گنگ پياده مي شود. چنينپيشنويسي در اختيار کارتوگراف قرار ميگيرد. او با استفاده از اصول ومباني سيستم ارتباطي و طراحي نقشه با دميدن روح در آن، عوارض و اطلاعات راگويا ساخته تا به راحتي براي همگان قابل فهم گردد. در حقيقت از ديدگاهفني، کارتوگرافي مراحل پاياني کار تهيه نقشه است.

نقشهاي که بوسيله نقشه بردارن و يا فتوگرامتريستها بهکارتوگراف واگذار ميشود، مجموعهاي از نقاط ، خطوط و علائم است که قابلدرک براي کليه استفاده کنندگان نيست. اين پيشنويس که اغلب به شکل مدادياست از لحاظ هندسي داراي دقت بوده، ليکن از نقطه نظر نمايشي و هنري ارزشچنداني ندارد. کارتوگراف بااطلاعاتي که در زمينه هدف نقشه و ميزان اهميتعوارض کسب ميکند مبادرت به طراحي و برنامهريزي براي ساخت و توليد نقشهخواهد کرد. گرچه هر کدام ازمراحل کارتوگرافي جداگانه انجام مي شود، وليطراحي کلي و برنامهريزي يا به عبارت ديگر دستورالعمل اجرايي و گردش کارکليه عمليات در ابتداي امر صورت مي گيرد.

بسته به موارد مختلف، ممکن است بعضي از مراحل عملياتيکارتوگرافي حذف يا اضافه شود. اما موضوع و هدف نقشه هرچه باشد به طور کليعمليات کارتوگرافي شامل مراحل زير خواهد بود:
انتخاب نوع و اندازه برايعلائم نقطه اي، خطي و سطحي، تصميمگيري در مورد نوع و اندازه اعداد ونوشته ها، تعيين رنگ براي نقشههاي رنگي يا سايه روشن براي نقشههاي يکرنگ، طراحي حاشيه و راهنماي نقشه، تعيين انواع شبکه، انتخاب قطع و فرمعرضه نقشه، انتخاب تکنيکهاي ترسيم و بالاخره تصميم گيري در مورد توليد،چاپ و تکثير نقشه.

اهميت کارتوگرافي:

-کارتوگرافي مرز بين رسم و نقشه را ترسيم ميکند.

-کارتوگرافي ميتواند در تجزيه مسائل به كار رود.

-کارتوگرافي درک بهتر پديده ها يا حالات را ممكن ميسازد.

-کارتوگرافي مفاهيم لازم براي اکتشاف را فراهم ميآورد.

-کارتوگرافي مفاهيم مورد نياز اندازه گيري و نظارت را فراهم مي آورد.

-کارتوگرافي در تصميم گيري شرکت دارد.

تحول در کارتوگرافي:

-تکنولوژي، کارتوگرافي را به جلو سوق ميدهد.

-اينترنت، توزيع محصولات کارتوگرافي را افزايش داده است.

-غير کارتوگرافها، استفاده کنندگان اصلي محصولات کارتوگرافي هستند.

-عموم جامعه متقاضي محصولات عمومي کارتوگرافي ميباشند.

-کارتوگرافي موضوعي بسيار رشد يافته است.

علل تغيير آهسته کارتوگرافها طي زمان :

-روند تکنولوژي، از قابليت درک آن پيش افتاده است.

-مولفههاي نقشه با ارکان زيادي تغيير ميکنند.

-دادههاي حاصل از نتايج بدست آمده، هشدار ميدهند که ارزش کارتوگرافي در آينده کم خواهد شد.
-کاربران زيادي از محصولات کارتوگرافي سنتي پيروي نميکنند.

-عموم مردم به کارتوگرافي ارزش نمينهند.

آينده کارتوگرافي:

-توسعه اخلاق کاري، که مشوق دقت کارتوگرافي در مواجه با تنوع و افزايش تقاضاي عمومي باشد.
-تحت کنترل درآوردن عناصر بصري براي استفاده در تکنولوژي جديد. همچنين، همکاري در تحقيقات، کاربردها و آموزش در زمينه کارتوگرافي.

-ايجاد زمينههاي بيشتر براي استفاده از کارتوگرافي

منبع : پايگاه علوم زمين کشور

برچسب: نویسنده: امیرحسین ستوده بیدختی تاريخ: سه شنبه 2 13 ساعت: 20:30

درباره سایت

آخرین مطالب

امکانات وب

مباني و اصول كارتوگرافي ( cartography)

صفحه بندی

آرشیو مطالب

پيوندهای روزانه

لینک دوستان

خبرنامه